به گزارش «روابط‌ عمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» طرح پژوهشی «ببررسی دیدگاه دانشجویان کاربر سامانه ملی ثبت پایان‌نامه، رساله، و پیشنهاده در زمینه چگونگی اشاعه فراداده‌ها، داده‌ها، و متن آن‌ها» توسط دکتر سیروس علیدوستی، دانشیار پژوهشکده فناوری اطلاعات به پایان رسید.

ده‌ها سال است که پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) در کار گردآوری پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها است و چند سالی است که پیشنهاده‌های این مدارک را نیز گردآوری می‌کند. ولی در سال 1395 این کار با آیین‌نامه‌ای در شش فصل و 18 ماده پیشرفت بسیاری کرد. در این آیین‌نامه‌، برای نخستین بار سخن از پیشنهاده‌ها نیز به میان آمد. افزون بر ثبت مدارک، ایرانداک باید بخشی از اطلاعات آن‌ها را بی‌درنگ و تمام‌متن پیشنهاده‌ها و نیز پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها را هم پس از گذشت زمان‌هایی در وب و رایگان اشاعه دهد. در 31 مرداد 1396 نیز مجلس شورای اسلامی «قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی» را تصویب کرد که تبصره نه آن درباره ثبت همه پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها، و پیشنهاده‌های آن‌ها برای همه دانشگاه‌ها و موسسه‌های آموزش عالی، پژوهشی، و فناوری کشور در ایرانداک بود. بر پایه این پیشینه، کار ثبت و اشاعه اطلاعات پیشنهاده‌ها، پایان‌نامه‌ها،‌ و رساله‌ها در ایرانداک در سامانه ملی ثبت پیشنهاده،‌ پایان‌نامه،‌ و رساله و نیز پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) گسترش یافت. با این همه، تاکنون دیدگاه بهره‌داران این سامانه‌ها بررسی نشده است. از این رو،‌ در این پژوهش، دیدگاه دانشجویان کاربر سامانه ملی ثبت پایان‌نامه، رساله، و پیشنهاده در زمینه چگونگی اشاعه فراداده‌ها، داده‌های گزیده و افزوده، چند برگ، و تمام‌متنِ پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها،‌ و پیشنهاده‌ها بررسی و بر پایه آن، پیشنهادهایی برای بهبود سامانه‌ها و نیز سیاست‌ها داده شده است. رویکرد این کار، کمی و روش آن پیمایش بوده است. شمار نمونه 449 تن و شیوه نمونه‌گیری هم «نمونه‌گیری در دسترس‌» بوده و پرسش‌نامه برخط برای گردآوری و نرم‌افزار «اس‌پی‌اس‌اس» برای واکاوی داده‌ها به کار رفته است. یافته‌های این پژوهش نشان داده که موافقت دانش‌آموختگان کارشناسی ارشد و دکتری با بسیاری از گزینه‌های پیشنهاد شده در پژوهش برای ثبت و اشاعه فراداده‌ها،‌ داده‌های گزیده و افزوده، چند برگ، و تمام‌متنِ پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها، و پیشنهاده‌ها بیش از میانگین (3) بوده است. در میان کلیدی‌ترین گزینه‌ها می‌توان از موافقت آنان با دسترسی باز به فراداده‌های پیشنهاده‌ها و پایان‌نامه‌ها/ رساله‌ها به زبان انگلیسی و همچنین انتشار تمام‌متن آن‌ها در نهادهای جهانی نام برد. افزون بر این، بیش از نیمی از جامعه با دسترسی باز به تمام‌متن پیشنهاده‌ها و پایان‌نامه‌ها/ رساله‌ها در گنج، بی‌درنگ پس از ثبت آن‌ها در ایرانداک موافق بوده‌اند. نگارش و بارگذاری خلاصه همگان‌فهم در ایرانداک، بارگذاری فایل‌های دیداری‌شنیداری پیرامون پایان‌نامه/ رساله در ایرانداک، افزودن فراداده‌های تازه مانند شناسگر دیجیتال برای مدارک و دانشجویان، نشان دادن سازمان‌های متقاضی پژوهش، و امکان بازخورد و تکمیل اطلاعات از دیگر گزینه‌هایی بوده‌اند که پاسخ‌گویان با آن‌ها موافقت داشتند. در برابر، تنها کمتر از نیمی از آنان با بارگذاری (آپلود) داده‌های دیجیتال پژوهش و کدهای رایانه‌ای پایان‌نامه‌ها/ رساله‌ها موافق بوده‌اند.