در کشور ما متخصصان در دستیابی به اطلاعات علمی از مسیرهای متفاوتی بهره میگیرند که بسیاری از آنها رسمی هستند ولی به دلیل برخی مشکلات آنها ناگزیرند برای دستیابی به اطلاعات مورد نیاز خود از کانالهای غیر رسمی نیز استفاده نمایند. این پژوهش با هدف شناسایی روشهای جایگزین دستیابی به اطلاعات علمی بهکارگرفته شده توسط متخصصان ایرانی و علل انتخاب این کانالها از نقطه نظر آنها صورت گرفت. در این راستا ابتدا، با انجام مصاحبههای نیمساختاریافته از چندین متخصص حوزههای متفاوت به شناسایی کانالهای غیر رسمی دستیابی به اطلاعات پرداخته و سپس در مرحله بعد با استفاده از این اطلاعات، دو پرسشنامه (شامل ۱۳ نوع کانال غیر رسمی دستیابی به اطلاعات و ۹ آیتم برای علت استفاده از آنها و بقیه موارد) به دلیل آنکه دارای دو جامعه آماری متفاوت، اعضای هیات علمی دانشگاههای مختلف و کتابداران عضو انجمن کتابداران، بودیم تنظیم گردید. برای هر دو گروه پرسشنامه از طریق پست الکترونیکی ارسال شد. اعتبار پرسشنامه نیز با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه و مقدار ۰/۸۶۱ به دست آمد. یافتهها نشان داد که پاسخدهندگان بیشترین میزان استفاده از روشهای غیر رسمی را به منظور دسترسی به کتابهای لاتین (۴۵) مقالههای لاتین (۳۷/۱درصد) مقالات کنفرانسها (۳۱/۴درصد) و کمترین میزان استفاده (با ۱۳/۵ درصد) مربوط به مقالههای فارسی زبان است. در استفاده از نوع کانال غیررسمی بیشترین میزان از دید هر دو گروه مربوط به برقراری ارتباط با دوستان (۳۱/۵درصد) و (۶۶/۷درصد) بوده و کمترین نوع کانال مورد استفاده محققان با (۷/۷درصد) استفاده از گذرواژه دیگران و خرید فایلهای دانلود شده (۸/۹درصد) و از دید کتابداران نامناسبترین آنها (۲۹/۸درصد) خرید دانلودهای غیرمجاز است. ۸۴/۲ درصد از پاسخدهندگان عدم دسترسی به منابع اطلاعاتی را به عنوان انگیزه استفاده از کانالهای غیر رسمی عنوان کردهاند. برای سنجش وجود رابطه انگیزه پاسخدهندگان در میزان استفاده از کانالهای غیر رسمی منابع اطلاعات علمی از آزمون پارامتری پیرسون استفاده شد که نشاندهنده رابطه مثبت بود به این معنا که هر چه انگیزه پاسخدهندگان بیشتر باشد میزان استفاده آنها از کانالهای غیررسمی منابع اطلاعاتی علمی نیز بیشتر خواهد شد.
خسروی، مریم. 1390. بازشناسی روشهای غیر رسمی دسترسی کاربران ایرانی به منابع اطلاعات علمی. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
