در عصر دیجیتال و با رشد فزاینده حجم اطلاعات علمی، دسترسی سریع به اطلاعات دقیق و مرتبط به یکی از چالشهای اصلی پژوهشگران و دانشجویان تبدیل شده است. منابع علمی شامل مقالات تخصصی، کتابها، پایاننامهها و رسالهها، هر روز با افزودن حجم عظیمی از اطلاعات گسترش مییابند. در این شرایط، نیاز به ابزارهای هوشمند برای جستجو، تحلیل و ارائه اطلاعات بهصورت سریع و دقیق بیش از پیش احساس میشود.
چتبات یک برنامه نرمافزاری است که برای شبیهسازی مکالمه با کاربر انسانی به ویژه از طریق اینترنت طراحی شده است. چتبات از پردازش زبان طبیعی برای درک ورودیهای کاربر و ایجاد پاسخهای مناسب استفاده میکند. چتباتها میتوانند مبتنی بر قانون باشند، جایی که از سناریوهای از پیش تعریفشده یا درختهای تصمیمگیری پیروی میکنند، یا مبتنی بر هوش مصنوعی، جایی که از الگوریتمهای یادگیری ماشین برای بهبود پاسخهای خود در طول زمان استفاده میکنند. با معرفی و بهکارگیری مدلهای زبانی بزرگ در سالهای اخیر، چتباتها وارد مرحله تازهای از رشد و توسعه شدند و به عنوان یک محصول فناورانه تحولی چشمگیر در نحوه تعامل انسان با اطلاعات ایجاد کردهاند. این سیستمهای مبتنی بر الگوریتمهای پیشرفته، قادرند با درک زبان طبیعی کاربران، به سوالات آنها پاسخ دهند، اطلاعات مرتبط را استخراج کنند و حتی راهنماییهای تخصصی ارائه دهند.
با توجه به اهمیت روزافزون این فناوری و نقش آن در تسهیل بازیابی اطلاعات، بدون نیاز به دانش تخصصی درباره پایگاههای داده یا زبانهای جستجوی پیچیده، در این پژوهش قصد داریم تا چتباتی برای جستجو در سامانه گنج پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران طراحی کرده و توسعه دهیم. سامانه گنج پایگاه دادهای متشکل از فراداده پایاننامهها و رسالههای پژوهشگران داخل و خارج از کشور است که امکان جستجو و مشاهده چند برگ و یا تمام متن اسناد علمی را نیز فراهم مینماید. امید است با توسعه چتبات هوشمند مبتنی بر مدلهای زبانی بزرگ بتوان ضمن تسهیل جستجو در گنج، به بازیابی دقیقتر و سریعتر اطلاعات نیز کمک کرده و رضایت کاربران نهایی را افزایش داد.
صدیقی، امیر حسین. زودآیند. طراحی و توسعه چتبات برای جستجو در سامانه گنج پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
