هدف: هدف پژوهش شناخت تاریخچه و روند شکلگیری استفاده از فیلد موضوع در پایگاه اطلاعات علمی ایران(گنج) است. در این مطالعه، ابعاد و جوانب، دلایل، برنامهها و گزارشهایی که در این ارتباط مطرح شده تحلیل و ارزیابی شده و دلایل اصلی و توجیهی برای بهرهگیری از فیلد موضوع و نیز رشته تحصیلی با توجه به کاربرد و عملکرد آن در حوزه فعالیت ساماندهی اطلاعات پایاننامه و رساله در اطلاعات علمی ایران(گنج) بررسی شده و وجود یا عدم وجود آنها به شیوه تحلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است.
روش: روش مطالعه، مروری و نیز مطالعه تاریخی است. همچنین از روش مطالعه تطبیقی در کاربرد فیلدهای مورد نظر بهره گرفته شده است. جامعه آماری این پژوهش شامل 16 پایگاه اطلاعاتی فارسی و 25 پایگاه اطلاعاتی خارجی است که از بالاترین اهمیت در میان کاربران و نهادهای علمی برخوردارند
یافتهها: یافتههای پژوهش نشان میدهد که کاوش اطلاعات در وبگاههای اطلاعاتی مبتنی بر انواع فیلدهای مختلف بوده که از عنوان، نویسنده، زبان، نوع مدرک، شابک، شاپا، دی او آی، نام مجله، نوع مجله، نوع مقاله، و برخی از فیلدهای دیگر بهره گرفتهاند. هر پایگاه متناسب با نوع اطلاعات موجود خود و نیز نیاز کاربران و فعالیت تخصصی از فیلدهای متعددی استفاده کرده است. در کنار این فیلدها، استفاده از فیلد موضوع در 75 درصد پایگاههای ایرانی بهره گرفته شده و 25/31 درصد از آنها از فیلد رشته تحصیلی استفاده کردهاند. همچنین در میان پایگاههای خارجی 96 درصد از آنها از فیلد موضوع استفاده کرده و 12درصد آنها از فیلد رشته تحصیلی استفاده کردهاند. پایگاههای اطلاعاتی در بیشتر موارد در کنار فیلد موضوع و یا در برخی موارد به عنوان جانشین موضوع از فیلد کلیدواژه برای پشتیبانی موضوعی استفاده کردهاند.
نتیجهگیری: نتایج نشان میدهد که نیاز کاربران، اهداف سازمانی و نوع خدمات اطلاعاتی نیاز به فیلد موضوع را تایید میکند. همچنین استفاده از فیلد رشته تحصیلی به عنوان یک اولویت اساسی ارزیابی شده است. بهرهگیری از ابزارهای استاندارد در اعتبار بخشی به موضوع نقش مهمی دارد.
درودی، فریبرز، و زهرا دهسرایی. 1399. بررسی وضعیت کاربرد دو فیلد موضوع و رشته تحصیلی در پایاننامهها و رسالههای پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج). تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
