یکی از نوشتارهای تحقیقاتی که نقش قابل توجهی در تولید اطلاعات علمی ایفا میکند، پایاننامهها میباشد. این متون گر چه نخستین پژوهش جدی دانشجویان تلقی میشود ولی به مثابه نقطه عطف و آغازی جهت استحصال مهارتها و ممارستهای لازم برای اقدام به پژوهشهای آتی به شمار میآیند. پژوهش حاضر به منظور بررسی میزان رعایت استاندارد ایزو در پایاننامههای دانشگاههای مختلف کشور موجود در پایگاه اطلاعاتی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران که طی سالهای ۱۳۷۶-۸۱ تدوین شدهاند، انجام گرفته است. به این منظور از ایزو ۷۱۴۴ استفاده گردید و شاخصهایی چون فرم فیزیکی پایاننامه، شمارهگذاری بخشهای اصلی و فرعی، شمارهگذاری صفحات، بخش مقدماتی، بدنه اصلی، بخش نهایی، جلد، صفحه عنوان، ISSN و ISBN، حق مولف، چکیده، پیشگفتار، فهرست مندرجات، فهرست تصاویر و جداول، متن اصلی تصاویر و جداول، فهرست منابع کتابشناختی، پیوستها و نمایهها را در تعداد ۱۱۵۴ پایاننامه کارشناسی ارشد، که از روش نمونهگیری تصادفی طبقهای به دست آمده بود، و تعداد ۶۵۷ پایاننامه دکترا، مورد بررسی قرار گرفت. نتایج پس از بررسی پایاننامهها در نرمافزار excel وارد شد و برای پاسخگویی به سوالات پژوهش از میانگین و درصد و برای به دست آوردن تفاوت معنیداری از T.test استفاده شد. یافتهها نشان میدهد که دانشگاه تربیت مدرس با ۴۴۷ پایاننامه و دانشگاه تهران با ۳۰۴ پایاننامه بیشترین تعداد پایاننامه را طی سالهای ۱۳۷۶-۸۱ به پژوهشگاه، اطلاعات ارسال داشتهاند. در پایاننامههای هر دو مقطع میزان رعایت بندهای ایزو ۷۱۴۴ بالاست. پایاننامههای کارشناسی ارشد ۵۲/۳۷ درصد و پایاننامههای دکترا ۵۱/۷۷ درصد با بندهای استاندارد تطبیق داشتند. همانطور که انتظار میرفت در بندهای ISSN و ISBN و حق مولف کمترین میزان (0 درصد)، و بخش فیزیکی پایاننامهها (کارشناسی ارشد ۹۹/۸۷ درصد و دکترا ۹۹/۹۶ درصد) بیشترین میزان رعایت ایزو ۷۱۴۴ را نشان دادند. در بند تصاویر و جدوال بیشترین میزان تفاوت بین دو مقطع مشاهده گردید. (۶۳/۶۷ درصد در مقابل ۵۴/۹۱ درصد) در بین سالهای مورد بررسی ۱۳۸۰، در مقطع کارشناسی ارشد (۵۳/۷۰ درصد) و سال ۱۳۷۷ در مقطع دکترا (۵۸/۱۱درصد) بیشترین میزان رعایت ایزو و سال ۱۳۷۶ در مقطع کارشناسی ارشد (۵۱/۲۹ درصد) و در مقطع دکترا ۱۳۸۸ (۵۰/۴۵ درصد) به عنوان کمترین میزان رعایت استارنداردهای ایزو، مشاهده گردید. در بین دانشگاهها، در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه علم و صنعت ایران با تعداد ۹۰ پایاننامه (۵۷/۷۴درصد) و دانشگاه شیراز با تعداد ۱۰۲ پایاننامه (۵۷/۴۸درصد)، و در مقطع دکترا نیز دانشگاه علم و صنعت ایران با تعداد ۲۴ پایاننامه (۶۴/۵۰ درصد) و دانشگاه شیراز با تعداد ۶۶ پایاننامه (۶۱/۸۶ درصد) بیشترین میزان تطبیق با استانداد ایزو را نشان دادند. بین دو مقطع نیز از لحاظ میزان رعایت استاندارد ایزو اختلاف معنیداری مشاهده نشد (اختلاف معنیداری۰/۲۵۴).
خسروی، مریم. 1384. بررسی میزان رعایت استاندارد ایزو در پایاننامههای دانشگاههای مختلف کشور (۱۳۸۱-۱۳۷۶). تهران: پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران.
