به گزارش «روابط‌ عمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» طرح پژوهشی «تحلیل و ارزیابی فراداده‌های 15000 رکورد اطلاعات پایگاه ملی ثبت پایان نامه و رساله در پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)» توسط دکتر علی اصغر محکی، استادیار بازنشسته ایرانداک به پایان رسید.

در عصر حاضر، اطلاعات علمی و فنی به عاملی حیاتی در پیشرفت کشورها تبدیل شده‌اند؛ زیرا میزان استفاده مؤثر و تولید اطلاعات جدید، معیار اصلی سنجش توسعه‌یافتگی است. دستیابی به این مهم، نیازمند دسترسی به اطلاعات دقیق و سازمان‌یافته است. بدین ترتیب، در نظام‌های اطلاعاتی، استانداردسازی و سازماندهی صحیح معرف‌ها (فراداده‌ها و واژگان کلیدی) برای جلوگیری از بازیابی ناقص یا ناصحیح اطلاعات از اهمیت بالایی برخوردار است. با توجه به حجم فزاینده پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها در سامانه ملی ثبت، ظرفیت کنونی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) برای سازماندهی و ویرایش همه فراداده‌ها کافی نیست، از این رو نیاز به ظرفیت برونسپاری شده احساس می‌شود. هدف این پژوهش، ارزیابی اولیه 15000 رکورد از پایان‌نامه‌ها و رساله‌های تحصیلات تکمیلی در پایگاه اطلاعات ثبت ایرانداک و سپس تحلیل و سازماندهی آن‌ها است. این فرآیند با هدف ارتقاء کیفیت اطلاعات و دسترسی دقیق، صحیح و به موقع به منابع، در جهت بهبود خدمات ارائه شده به کاربران انجام می‌شود. این پژوهش از نوع کیفی و تحلیلی بوده و در سه گام اساسی شامل:1) ارزیابی اولیه 15000 رکورد برای شناسایی الگوهای رایج و مشکلات موجود؛ 2) غربالگری، بررسی، ویرایش و سازماندهی دقیق 15000 رکورد منتخب؛ و 3) تدوین تحلیل نهایی و ارائه گزارش صورت پذیرفته است. نوآوری اصلی این پژوهش، به‌کارگیری هوش مصنوعی جمینای (Gemini AI)  و تکنیک‌های پیشرفته پردازش زبان طبیعی (NLP) و یادگیری ماشین برای بهینه‌سازی فرآیند استخراج، تحلیل و استانداردسازی واژگان کلیدی و فراداده‌هاست. این رویکرد، سرعت و دقت نمایه‌سازی را در مقایسه با روش‌های دستی سنتی افزایش داده و می‌تواند به عنوان پایه‌ای برای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی در مدیریت داده‌های علمی مورد استفاده قرار گیرد.