به گزارش «روابط‌ عمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» طرح پژوهشی «ایجاد هستی‌شناسی از اصطلاح‌نامه علوم زیستی ایرانداک» توسط دکتر ملوک‌السادات بهشتی، عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم اطلاعات به پایان رسید.

هستی‌شناسی یا آنتولوژی علم شناخت و دسته‌بندی مفاهیمی است که موجود هستند یا ممکن است در زمینه‌های مختلف وجود داشته باشند. به‌ طور کلی علم آنتولوژی ریشه در فلسفه دارد و در راستای شناخت مفاهیم و در ادامه نگاه ارسطویی در طبقه‌بندی و دسته‌بندی مفاهیم موجود تلاش می‌کند.

در آنتولوژی سعی می‌شود مفاهیم یک رشته تخصصی دسته‌بندی و کلاس‌های مفاهیم، ارتباطات معنایی بین مفاهیم، ویژگی‌های مفاهیم، توابع مفاهیم، رویدادهایی که برای یک مفهوم می‌تواند رخ دهد، قوانین جاری الگوهای معنایی و محدویت‌های مفاهیم و نیز شرایط قیاس بین مفهوم‌ها مشخص شود. به این ترتیب با نگاه به مفاهیم مورد نیاز امکان ‌ایجاد هستی‌شناسی مورد نیاز در نظام‌های بازیابی اطلاعات و جستجوی دقیق‌تر و سریع‌تر امکان‌پذیر است. ‌برای ساختن آنتولوژی از یک فرهنگ واژگان توسعه‌یافته مانند تزاروس ‌استفاده می‌شود. این فرهنگ واژگان نه‌ تنها حاوی معنی اصطلاحات است، بلکه اصطلاحاتی را که به نوعی با مفهوم مورد نظر ارتباط منطقی دارند مشخص کرده است و به این ترتیب همه مفاهیم مورد نظر در بحث خاص خود اعم از اشیاء یا اشخاص و ویژگی‌ها را از فرهنگ واژگان یا اصطلاح‌نامه استخراج و آنتولوژی شکل می‌گیرد. در نهایت با ساخت آنتولوژی و تدوین الگوهای منطقی به زبان مشترک و قابل فهم برای انسان و ماشین دست خواهیم یافت.

هدف از ایجاد هستی‌شناسی زیست‌شناسی و به‌کارگیری آن در نظام بازیابی اطلاعات، ساختارمند نمودن اطلاعات و در نهایت بازنمایی دانش به کمک ماشین با استفاده از فناوری‌ها و استانداردهایی است که به‌ وسیله کنسرسیوم وب جهان‌گستر در حال تدوین و تکمیل است. به‌ عبارت دیگر در وب معنایی ماشین‌ها با شناسایی داده‌ها‌ی اسناد و مدارک موجود در فرایند تحلیل و استخراج اطلاعات مورد نظر کاربر مشارکت کرده و در این زمینه هوشمندانه‌تر عمل می‌کنند. در وب معنایی موتورهای جستجو بیش از پیش بر مفهوم داده‌ها و جداسازی آن‌ها مسلط هستند و در این راستا از ابزار دقیق و قوی معنایی مانند آنتولوژی استفاده می‌کنند.

در ادامه تبدیل اصطلاح‌نامه‌ها به آنتولوژی، طرح ایجاد هستی‌شناسی علوم زیستی با استفاده از اصطلاح‌نامه علوم زیستی ایرانداک و با انطباق با General Ontology for Biology ‌که در سایت Bioportal Ontologies در دسترس است، به توسعه مفاهیم و گسترش روابط معنایی آن پرداخته است. ‌بدین منظور ‌نرم‌افزار پروتژه‌، که دسترس‌پذیر و قابل ‌استفاده‌ برای زبان فارسی است به‌ کار گرفته و در نهایت هستی‌شناسی علوم زیستی با 5000 مدخل حاصل شده است.