ارائه چارچوبی برای ارزیابی وب‌گاه‌ها از منظر معماری اطلاعات

در عصر حاضر که حجم اطلاعات به صورت نمایی در حال افزایش است، و کاربران گزینه‌های زیادی برای دسترسی به اطلاعات مورد نیاز خود دارند، نشر و اشاعه اطلاعات در محیط وب باید با دقت بیشتر و مبتنی بر اصولی مشخص صورت گیرد. از این رو، اگر سازمان‌ها به دنبال جلب رضایت کاربران خود در استفاده از وب‌گاه‌هایشان هستند باید ضمن شناخت نیازها و رفتار کاربران، درک روشنی از اهداف کسب‌وکار خود و نوع محتوایی داشته باشند که قصد ارائه آن را در بستر وب دارند. بدین منظور عناصر اطلاعاتی باید به نحوی مناسب سازماندهی و برچسب‌زنی شوند تا بتوانند به راحتی در دسترس کاربران قرار گرفته و قابل فهم باشند. چنین چالش‌هایی موضوع معماری اطلاعات، به عنوان یک حوزه عملی و یک زمینه پژوهشی است.
نقش معماری اطلاعات در کاربردپذیری محیط‌های اطلاعاتی از یک سو و نیاز سازمان‌ها و کسب‌وکارها به ایجاد بستری اطلاعاتی برای تعامل هدفمند و سازنده با مخاطبان و کاربران خود و ارائه خدمت به آن‌ها از سوی دیگر، اهمیت به‌کارگیری اصول معماری اطلاعات در سازمان‌ها را برجسته می‌سازد. با توجه به آنچه گفته شد، در این پژوهش قصد داریم که ضمن تبیین سیستم معماری اطلاعات، به بررسی و معرفی اجزای مختلف آن بپردازیم. سپس، با بهره‌گیری از مطالعات اسنادی و پنل خبرگی، چارچوبی برای ارزیابی معماری اطلاعات در وب‌گاه به عنوان بستر اصلی تعامل با کاربران سازمان پیشنهاد خواهیم داد.
چارچوب پیشنهادی، سیستم معماری اطلاعات را در یک فضای بزرگ‌تر با نام محیط اطلاعاتی در نظر می‌گیرد. محیط اطلاعاتی از سه مؤلفه بافت، محتوا و کاربر تشکیل می‌شود. کاربر به‌ دنبال بهره‌برداری از محتواست و این محتوا برای بافت محیط اطلاعاتی که معرف سازمان و کسب‌وکار آن است، تولید ارزش می‌کند. ازسوی دیگر، بافت به‌ دنبال بهبود محتواست و محتوا نیز در جذب کاربر مؤثر است. با شناخت هر یک از این مؤلفه‌ها و توجه به روابط بین آن‌ها، نیازهای محیط اطلاعاتی مشخص شده و به سیستم معماری اطلاعات وارد می‌شود. سیستم معماری اطلاعات خود از چهار زیرسیستم به نام‌های سازماندهی، برچسب‌زنی، پیمایش، و جست‌وجو تشکیل یافته که بر یکدیگر تأثیرات متقابلی داشته و در بهبود هم نقش دارند. سیستم سازماندهی ساختار و دسته‌بندی اطلاعات یک وب‌گاه را مشخص می‌کند، سیستم برچسب‌زنی اطلاعات مرتب‌شده توسط سیستم سازماندهی را با کمک برچسب‌هایی توصیف می‌کند، سیستم پیمایش به کاربر کمک می‌کند که در وب‌گاه حرکت کرده و به محتوا و اطلاعات مورد نظر دسترسی پیدا کند، و سیستم جست‌وجو به نوار جست‌وجو و امکانات آن در یک وب‌گاه اشاره دارد. برای ارزیابی هر یک از زیرسیستم‌های معماری اطلاعات در چارچوب پیشنهادی، یک سیاهه وارسی ارائه شده که از اجماع نظر خبرگان به دست آمده است. در نهایت، ارزیاب می‌تواند با شناسایی مؤلفه‌های محیط اطلاعاتی و با کمک این سیاهه‌های وارسی نسبت به ارزیابی معماری اطلاعات وب‌گاه اقدام کند.