هدف: این مقاله یافتههای یک پژوهش کیفی را ارائه میدهد که با هدف بررسی چیستی سایهنویسی از دید سایهنویسان و مشتریان سایهنویسی در ایران انجام شده است. گسترش بدرفتاریهای دانشگاهی و علمی و به ویژه پدیدههایی مانند سایهنویسی مقاله و پایاننامه و کسبوکارهای آن یکی از چالشهای آموزش عالی در ایران است. پیش از سیاستگذاری ملی برای کنترل این پدیده، شناخت ابعاد گوناگون آن میتواند به فهم بهتر و دستیابی به چارچوب مفهومی لازم برای تصمیمگیریهای کارا و اثربخش بینجامد. با وجود اهمیت این موضوع، بررسی پیشینه پژوهش نشان داد که این پدیده در بافت ایران چندان از دیدگاه کنشگران اصلی آن یعنی مشتریان (سفارشدهندگان) و سایهنویسها بررسی نشده است.
روش: برای دستیابی به مفهوم بافتی و ساختیافته این پدیده، تجربههای این دو کنشگر (سفارشدهنده و سایهنویس) با رویکرد استقرایی و آمیزهای از روشهای قومنگاری و نظریه دادهبنیاد بررسی و الگویابی شدند.
یافتهها: بر اساس یافتههای این پژوهش پدیده سایهنویسی در قالب هفت بُعد قابل تبیین است که عبارتند از: پدیده، دامنه، ویژگی سایهنویسان، کانالهای آشنایی با سایهنویسی، اقتصاد پدیده سایهنویسی، ویژگیهای مشتریان سایهنویسی، و نگرش به پدیده سایهنویسی. نتایج این پژوهش، الگوی مفهومی درباره چیستی سایهنویسی در ایران ارائه میکند. این الگو بینشی عمیق و برآمده از واقعیت از پدیده سایهنویسی در اختیار سیاستگذاران و پژوهشگران قرار میدهد که به کمک آن میتوانند در زمینه کنترل و یا توقف سایهنویسی تصمیمها و سیاستهای شدنی اتخاذ نمایند.
اصالت: این نخستین پژوهش با رویکرد کیفی است که به دنبال مفهومسازی سایهنویسی به عنوان یکی از بدرفتاریهای دانشگاهی است.
رسولی، بهروز، مرتضی نبیمیبدی، حمیدرضا مختاری اسکی، مجید نبوی، مریم نظری، و سیروس علیدوستی. 1399. مفهومسازی سایهنویسی: نگاهی به بدرفتاریهای علمی در بافت آموزش عالی ایران. تحقیقات کتابداری و اطلاعرسانی دانشگاهی 54 (4): 13-36.
