بررسی مشکلات جست‌‌و‌جوی و بازیابی اطلاعات در پایگاه‌های اطلاعاتی از جنبه ویژگی‌های نگارشی زبان فارسی

این پژوهش با هدف تشریح مشکلات عمده نوشتاری و معنایی زبان فارسی در استفاده از محیط‌های اطلاعاتی و تعیین میزان انطباق و توجه به این ویژگی‌ها هنگام جست‌وجو و بازیابی در پایگاه‌های اطلاعاتی فارسی و به‌روش پیمایشی-تحلیلی و با استفاده از شیوه مشاهده مستقیم انجام گرفت. پس از مرور پژوهش‌های مرتبط، کلیدواژه‌های کاوش در قالب یک سیاهه شکل گرفت. هر یک از این کلیدواژه‌ها در پایگاه‌های اطلاعاتی مورد مطالعه شامل «پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران»، «پایگاه استنادی علوم جهان اسلام»، «پایگاه مجلات تخصصی نور» و «پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی» جست‌وجو و تعداد نتایج بازیابی‌شده ثبت گردید. سپس، به بررسی میزان انطباق پایگاه‌های اطلاعاتی با این ویژگی‌ها پرداخته شد. برخی ویژگی‌های نوشتاری و معنایی زبان فارسی سبب بروز مشکلاتی در بازیابی اطلاعات از پایگاه‌های اطلاعاتی منتخب می‌شوند. مواردی مانند پیوسته‌نویسی و جدانویسی واژگان مشتق، مرکب و مشتق-مرکب، گوناگونی جمع‌ها، واژگان دخیل و معادل آن‌ها در بخش نوشتاری و چندمعنایی، همنامی و ... در بخش معنایی از این دست ویژگی‌ها هستند. فقدان پوشش مناسب ویژگی‌های یادشده در مراحل ذخیره‌سازی و پردازش و عدم آگاه نمودن کاربر از آن جهت اصلاح فرایند کاوش در مرحله بازیابی اطلاعات در پایگاه‌های اطلاعاتی مورد پژوهش، اثرات نامطلوبی بر فرایند کاوش و بازیابی دارد. یافته‌ها نشان داد که پایگاه‌های اطلاعاتی فارسی نسبت به ویژگی‌های نوشتاری و معنایی زبان فارسی توجه کافی نداشته و بسیاری از ویژگی‌های آن را در مراحل ذخیره‌سازی و پردازش اطلاعات نادیده می‌گیرند. با توجه به تاثیر این ویژگی‌ها در تعامل کاربران با پایگاه‌های اطلاعاتی، احتیاج کاربران فارسی‌زبان به ابزارهای کاوش بومی و پایگاه‌های اطلاعاتی که مبتنی بر ویژگی‌های زبانیِ خودشان طراحی شده باشد، بیش‌ازپیش احساس می‌شود. پژوهش حاضر با بررسی میزان توانایی پایگاه‌های اطلاعاتی فارسی‌زبان در پوشش برخی ویژگی‌های این زبان که در فرایند جست‌وجو و بازیابی تأثیر قابل توجهی دارند، نقاط ضعف و قوت این پایگاه‌ها را مشخص نموده است. نتایج آن می‌تواند در جهت بهبود و اصلاح عملکرد پایگاه‌های مذکور مورد استفاده قرار گیرد.