افزایش فعالیتهای علمی پژوهشگران و مراکز آموزش عالی در سالهای اخیر موجب رشد چشمگیر تعداد انتشارات علمی و پژوهشی ایران در سطوح ملی و جهانی شده است. هر چند ماندگاری و اثربخشی حرکت علمی کشور نیازمند توسعه پایدار و متوازن علمی نواحی مختلف کشور است اما به نظر میرسد که تاکنون روند توسعه نواحی مختلف کشور یکسان نبوده است به عبارت دیگر این احتمال وجود دارد که مناطق و نواحی مختلف جغرافیایی کشور در روند افزایش تولیدات علمی به یک اندازه دخالت نداشته باشند. به همین دلیل میزان سهم مناطق کشور در تولید علم و نیز میزان بهرهمندی آنان از نتایج کاربردی دانش تولید شده که در مجموع از آن به عنوان ثروت علمی نام برده میشود مسالهای است که دراین پژوهش مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر مبنای جغرافیایی دارد و هدف آن بررسی میزان مشارکت استانهای ایران در تولید علم از یک سو و در بهرهگیری از تولیدات علمی کشور از سوی دیگر است. هدف اصلی این پژوهش بررسی وضعیت موجود و تعیین الگوی پراکندگی جغرافیایی ثروت علمی در استانهای مختلف ایران است. این تحقیق در سه فاز اجرا و تکمیل شده است. در فاز اول طرح ضمن مرور پیشینه علمی موجود در خصوص علمسنجی و سرمایه علمی و با انجام یک مطالعه پایلوت بر روی پنج استان، مفهوم ثروت علمی تبیین و شاخصهای تعیینکننده آن استخراج شد. فاز دوم پژوهش به مطالعه پراکندگی ثروت علمی در مناطق مختلف ایران پرداخت. سی و یک استان کشور بر اساس شاخصها و الگوهای استخراج شده در مرحله اول و برای تعیین دو معیار کلی مشارکت در تولید علم و بهرهمندی از دستاوردهای علمی کشور مطالعه شدند برای این منظور ردهبندی علمی استانها با بهرهگیری از پنج شاخص مختلف صورت گرفت و استانهای ثروتمند برخوردار و محروم علمی کشور مشخص شدند. نتایج نشان داد که ۷۰ درصد ثروت علمی کشور مربوط به ۲۰ درصد استانهای ایران میباشد که البته سهم استان تهران در ثروت علمی کشور با در نظر گرفتن تمامی معیارهاست. سومین فاز این پژوهش عبارت بود از طراحی مدل مفهومی یک پایگاه اطلاعات مکانی به منظور نمایش تصویری ثروت علمی نواحی مختلف ایران بر روی نقشههای تعاملی. برای این منظور، مدلهای مفهومی مطلوب برای طراحی یک سامانه مکانی برای نمایش روندهای تولید و توزیع علم در کشور بر اساس پایگاههای داده کتابشناختی ارائه شد و نتایج جستوجوها بر روی نقشههای گوگل ارت و نیز نرمافزارهای ترسیم شبکه مصورسازی شد. نتایج تحقیق میتواند منجر به ایجاد شاخصهایی برای سنجش پایداری و توزیع ثروت علمی در کشور شد.
اسدی، سعید. 1391. توزیع جغرافیایی ثروت علمی در ایران. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
