هوش مصنوعی به عنوان یکی از تاثیرگذارترین فناوریهای تحولآفرین در عصر حاضر، نقش مهمی در ارتقای بهرهوری، توسعه نوآوری، و دستیابی به توسعه پایدار ایفا میکند. این فناوری، با اثرگذاری بر ابعاد گوناگون زندگی اجتماعی، اقتصادی، و سیاسی، نیازمند سیاستگذاریهای جامع و موثری است که بتواند مسیر توسعه و استفاده مسئولانه از آن را هدایت کنند. اسناد ملی هوش مصنوعی در بسیاری از کشورها به عنوان نقشه راهی استراتژیک برای مدیریت و توسعه این فناوری تدوین میشوند و اصول، اهداف، و استراتژیهای کلان را برای دستیابی به رشد اقتصادی، رفاه اجتماعی، و حکمرانی دادهها ارائه میدهند. در ایران، سند ملی هوش مصنوعی با هدف ارتقای توانمندیهای فناورانه کشور، دستیابی به تمدن نوین اسلامی، و قرار گرفتن در میان ۱۰ کشور برتر هوش مصنوعی تدوین شده است. با این حال، این سند با چالشهایی نظیر نبود چارچوب مفهومی جامع، عدم شفافیت در اهداف و اولویتها، فقدان توجه کافی به شرایط بومی، و نبود مکانیسمهای ارزیابی عملکرد مواجه است. این مسائل ضرورت انجام پژوهشهایی برای بهبود سیاستگذاری در این حوزه را برجسته میسازد. پژوهش حاضر با هدف توسعه یک چارچوب مفهومی برای سیاستگذاری ملی هوش مصنوعی و تحلیل سند ملی هوش مصنوعی ایران انجام میشود. این چارچوب، با شناسایی ابعاد و مؤلفههای کلیدی سیاستگذاری، ابزاری برای ارزیابی قوتها و کاستیهای اسناد ملی فراهم میآورد و به سیاستگذاران کمک میکند تا استراتژیهای موثرتری برای مدیریت و توسعه این فناوری تدوین کنند. پژوهش در دو گام اصلی انجام میشود. گام نخست، به تدوین چارچوب مفهومی پیشنهادی اختصاص دارد که از طریق روش متاسنتز و با مطالعه جامع کتابخانهای صورت خواهد گرفت. در این مرحله، منابع نظری و اسناد سیاستی کشورهای مختلف بررسی میشوند. این منابع شامل مقالات و گزارشهای علمی در زمینه سیاستگذاری هوش مصنوعی و اسناد سیاستی کشورهای پیشرو، کشورهای در حال توسعه با ساختار مشابه ایران، و کشورهای منطقهای و اسلامی است. در گام دوم، چارچوب پیشنهادی بهعنوان ابزاری تحلیلی برای ارزیابی سند ملی هوش مصنوعی ایران به کار میرود. با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، سند ملی هوش مصنوعی ایران مورد بررسی قرار گرفته و نقاط قوت، کاستیها، و ضعفهای آن شناسایی میشود. نتایج این تحلیل به ارائه پیشنهادهایی برای بهبود سیاستگذاری هوش مصنوعی در ایران خواهد انجامید.
نامداریان، لیلا. زودآیند. توسعه چارچوبی برای سیاستگذاری ملی هوش مصنوعی: موردکاوی و آسیبشناسی سند ملی هوش مصنوعی ایران. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
