با مطرح شدن حوزه اطلاعسنجی در ساختار و برنامه راهبردی پژوهشگاه به منظور بهرهوری بیشتر از پتانسیلهای پژوهشی و نیز مدیریت و برنامهریزی در حوزه اطلاعسنجی، شناسایی زمینهها و موضوعات پژوهشی پرکاربرد و فعال این رشته و ارتباط میان این حوزهها از طریق ترسیم نقشه موضوعی آنها، ضروری به نظر میرسد. براساس روش تجزیه و تحلیل همرخدادی واژگان میتوان موضوعات علمی را استخراج و ارتباط میان آنها را به صورت مستقیم از محتوای موضوعی کشف کرد. با این دیدگاه این پژوهش درصدد است با استفاده از روش همواژگانی به این مسئله که دانش اطلاعسنجی ازچه زیرحوزههای موضوعی تشکیل شده است و ارتباط این زیرحوزهها با یکدیگر چگونه است؟ پاسخ داده و بدین ترتیب کاربرد این روش و میزان کارآیی آن را در شناسایی و تعیین اولویتهای پژوهشی گروه اطلاعسنجی بررسی نماید. در مرحله اول این پژوهش به منظور احصای مفاهیم اصلی حوزه اطلاعسنجی و جنبههای مختلف موضوعی آن پس از استخراج کلیه مقالات علمی محققان حوزه اطلاعسنجی در عرصه بینالمللی (نمایه شده در پایگاه "وبآوساینس" از سال ۱۹۹۱ تا ۲۰۱۲ شامل ۷۳۷۵ رکورد) پالایشهای لازم بر روی کلیدواژههای این مقالات، استانداردسازی آنها و در نهایت تهیه فهرست منتخبی از واژهها انجام شد. پس از مشورت و نظرخواهی از صاحبنظران این رشته حوزههای موضوعی مرتبط با هریک از واژههای منتخب، مشخص شد. با استفاده از نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل دادهها روند رشد انتشارات در حوزه اطلاعسنجی و هریک از زیر حوزههای آن شناسایی شد. همچنین پرکاربردترین واژهها یا به نوعی فعالترین زمینههای پژوهشی در حوزه اطلاعسنجی، پس از تفکیک به دو گروه واژههای تخصصی و واژههای عمومی مشخص شدند. در مراحل بعدی انجام این طرح پس از ترسیم نقشه موضوعی به کمک نرمافزارهای Vosviewer و Nodexl کار تجزیه و تحلیل اطلاعات بهدستآمده از نقشهها ساختار و خوشههای تشکیل شده و روابط درونی آنها و نیز پردازشهایی برای رسیدن به نقشههای مطلوبتر انجام شد. براساس نقشههای حاصل از تحلیل مدارک مورد مطالعه، مفاهیمی از قبیل علم اطلاعات، کتابخانه، تحلیل کتابسنجی نوآوری و متنکاوی از جمله پرکاربردترین موضوعات در حوزه اطلاعسنجی در سطح بینالمللی بهشمارمیروند. ترسیم نقشههای همواژگانی در مقاطع زمانی مختلف مورد بررسی، تغییرات و پایداریهایی را در مفاهیم و واژههای مرتبط با حوزه اطلاعسنجی نشان میدهد. برخی از واژهها نظیر" تحلیل کتابسنجی" درتمامی سالهای مورد مطالعه حضور دارند در حالی که برخی دیگر در طول زمان ناپدید میشوند. مفاهیم جدید به عنوان بازترکیبی از واژههای موجود و در تعامل با تحولات و فناوریهای جدی پدید میآیند. در پایان مدل تکمیلی فرایند انجام این طرح که میتواند برای سایر حوزههای موضوعی نیز قابل استفاده باشد، ارائه شده است.
صدیقی، مهری، و عمار جلالیمنش. 1392. کاربرد روش تحلیل هم رخدادی واژگان در تعیین اولویتهای پژوهشی گروه اطلاعسنجی. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
