با ظهور رسانهها و محیطهای اطلاعاتی جدید، سازمانها و موسسات علمی به انتشار بروندادهای علمی و دادههای پژوهشی خود در این فضاها روی آوردهاند. این اقدام محدودیتهای مکانی و زمانی را برطرف کرده و پژوهشگران را قادر میسازد تا بدون نیاز به حضور فیزیکی در کتابخانهها، و از طریق سامانههای دیجیتال به حجم گستردهای از منابع علمی دسترسی پیدا کنند. اما انتشار پراکنده دادهها در سامانههای مستقل، چالشهایی ایجاد کرده است. پژوهشگران باید بهطور جداگانه به هر سامانه مراجعه کرده و دادهها را جستجو کنند، که این امر باعث اتلاف زمان و انرژی و عدم آگاهی از برخی منابع میشود. افزون بر این، عدم پیوند و تعامل بین دادههای پژوهشی موجود در سامانههای مختلف، مانع از ایجاد شبکه معنایی میان این دادهها میشود و سامانهها را به ارائه صرف اطلاعات محدود میسازد، در حالی که دانش واقعی در تعامل و پیوند میان دادهها است.
در این راستا، و با توجه به نقش مهم کتابخانههای دانشگاهی در دستیابی به منابع علمی و پژوهشی در بهبود کیفیت آموزش و پژوهش، وجود یک سامانه یکپارچه و جامع به محتواهای علمی و پژوهشی کتابخانههای دانشگاهی ایران ضروری به نظر میرسد. ایجاد فهرستگان کتابخانههای دانشگاهی میتواند به کاربران کمک کند تا به راحتی از منابع علمی در دسترس آگاه شده و از خدمات مختلف کتابخانهها بهرهمند شوند. ضرورت ایجاد فهرستگان کتابخانهها از چند جنبه حائز اهمیت است:
دسترسی آسانتر به منابع: کاربران میتوانند به منابع و خدمات مختلف کتابخانهها در دانشگاههای مختلف دسترسی پیدا کنند.
ارتقای همکاریهای بین کتابخانهای :کتابخانهها با آگاهی از منابع یکدیگر، میتوانند در تامین و تبادل منابع همکاری کنند.
بهینهسازی و بهرهوری :این سامانه امکان شناسایی و استفاده بهینه از منابع کتابخانهای را فراهم کرده و هزینه کارهای تکراری و موازی از جمله سازماندهی و پردازش اشیای محتوایی و دشواری ارائه خدمات تحویل مدرک را کاهش میدهد.
پشتیبانی از پژوهشها: پژوهشگران با دسترسی به منابع بیشتر، کیفیت پژوهشهای خود را افزایش خواهند داد.
فهرستگان منابع کتابخانههای دانشگاهی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری یک دروازه اطلاعاتی است که توسط پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) و با حمایت دفتر حمایت و پشتیبانی امور پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایجاد شده و بر آن است که با توسعه سامانه مذکور، گامهای موثری در راستای مدیریت و دسترسپذیرسازی دادههای پژوهشی کشور و تامین نیازهای اطلاعاتی پژوهشگران داخلی بردارد.
درودی، فریبرز، منیره قاسمی، و آرزو دانایی. زودآیند. توسعه سامانه فهرستگان کتابخانههای دانشگاهی. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
