ساماندهی دانش فنی و سازماندهی مفاهیم علمی یکی از مهمترین مباحث مدیریت دانش محسوب میگردد. «مفهوم» بهعنوان واحد دانش فنی تعریفشده، از مختصات معنایی یعنی اجزای دانش تشکیل شده است. بر این اساس بعد محتوایی و بیانی هر یک از مفاهیم به عنوان دانش اصطلاحشناختی یک مفهوم در نظر گرفته میشود. به منظور ترسیم نظام مفاهیم دانشبنیان هر یک از رشتههای تخصصی بایستی مفاهیم زیر رشتههای مرتبط با آن را در یک ساختار کلی و روابط میان آنها ایجاد نمود. به منظور درک و دریافت ساختار دانش فنی یک حوزه تخصصی بایستی موضوعات را در یک ساختار نظام کلان جمعبندی و تلفیق نمود که چنین ساختار مفهومی را هستیشناسی مینامند. برای مستندسازی مدارک علمی فنی، ردهبندی مفاهیم علمی را به شکل ارائه نظامهای منطقی در قالب هستیشناسیهای تخصصی سازماندهی میکنند. هستیشناسی، واژگان و مفاهیم مشترک مورد استفاده برای توصیف و ارائه یک حوزه از دانش را معین میکند و میتواند مبنایی برای سازماندهی و مدیریت دانش در یک حوزه خاص باشد. با این وجود، ایجاد هستیشناسی بسیار زمانبر است. به منظور تسهیل در این امر میتوان از منابع دیگر دانش مانند واژهنامهها و اصطلاحنامهها استفاده کرد. اصطلاحنامه به لحاظ دارا بودن اطلاعات معنایی و ساختار سلسلهمراتبی مفاهیم و نیز روابط معنایی میان آنها منبع مناسبی برای ساخت هستیشناسی باشد.
بدین منظور برای ایجاد هستیشناسی شیمی از اصطلاحنامه شیمی که پیش از این در پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات تدوین شده است، استفاده شد و مبنای ساخت هستیشناسی شیمی قرار گرفت. طراحی مفهومی هستیشناسی با استفاده از روش «مت آنتولوژی» و بر اساس مفاهیم و روابط موجود در اصطلاحنامه صورت گرفت. در واقع این اطلاعات از محیط اصطلاحنامهای به نرمافزار پروتژه انتقال داده شد و سپس روایط معنایی آن گسترش یافته و غنیسازی صورت گرفت. این طرح در راستای دو طرح قبلی «طراحی هستیشناسی علوم پایه» و «غنیسازی روابط معنایی هستیشناسی شیمی» انجام شد که قبلاً بهصورت پایلوت انجام گرفته بود و در این مرحله 3000 مفهوم اصطلاحنامه شیمی به صورت روابط معنایی هستیشناسی شیمی تبدیل و غنیسازی شد.
در این پروژه متخصصین موضوعی همکار طرح با الگوبرداری از گرافهای مفهومی آیوپاک نمودارهای گرافیک مفهومی استخراج کرده و ارائه نمودند. در ادامه طرح حاضر میتوان روابط معنایی در مجموعه واژگان آیوپاک گلدبوک را به صورت ماشینی به آنتولوژی شیمی ایرانداک اضافه نمود، که خود مستلزم طراحی و اجرای پروژهای مکمل طرح کنونی میباشد.
حسینی بهشتی، ملوکالسادات، تقی رجبی، و امید قیاسوند. 1400. ایجاد هستیشناسی از اصطلاحنامه شیمی ایرانداک. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
