مصورسازی اطلاعات مبانی و کاربردها

مصورسازی اطلاعات، بهره‌گیری از امکانات گرافیک رایانه‌‌ای به‌ منظور ایجاد تعامل میان انسان و رایانه است و با تکیه بر راهبردهای دیداری و نگاره‌های تصویری به ارائه بازنمون‌های مصور می‌پردازد. مصورسازی به منظور تفسیر و تحلیل حجم وسیع اطلاعات به‌ کار گرفته می‌شود و از توانایی‌های ادراکی انسان برای فهم و درک بهتر آن بهره می‌گیرد. فرایند مصورسازی اطلاعات شامل دو شاخه اساسی مدل‌سازی ساختاری و نمایش گرافیکی است که اولی به موضوع ساده‌سازی روابط و دومی به مبحث تغییر در نمایش اولیه ساختار درون واحد گرافیکی می‌پردازد. اساس پژوهش‌های مصورسازی اطلاعات نیز در دو حوزه اساسی و تفکیک‌شده قابل بررسی است: تعامل میان انسان و رایانه و ذخیره و بازیابی اطلاعات در پایگاه‌های داده بزرگ.

از اهداف بنیادی مصورسازی اطلاعات به صورت مشخص، فراهم‌آوری بازنمون‌های گرافیکی در عرصه‌ فعالیت رابط‌کاربر، به منظور ایجاد تعامل موثر در عناصر اطلاعاتی است. از دیگر اهداف مصورسازی باید به حمایت اندیشه انسانی از طریق بهر‌ه‌گیری مطلوب از ابزارهای دیداری تخصصی اشاره کرد که سبب تقویت حواس انسان شده به ایجاد الگوهای دانش و ساختار نقشه فکری فضاهای اطلاعاتی کمک می‌کند. مبانی اصلی مصورسازی اطلاعات شامل: طراحی رابط‌کاربر، گرافیک رایانه‌ای، تعامل میان انسان و رایانه، تحلیل اطلاعات، نظریه‌های شناختی و طراحی هنری می‌شود. خلاقیت و قوه تخیل را می‌توان از عناصر تکمیلی مصورسازی دانست. تمامی عناصر نام‌برده سبب انتقال مناسب‌ و سریع‌تر اطلاعات به مخاطبان می‌شود. همچنین طبقه‌بندی‌های مهم مصورسازی بر اساس: 1. مصورسازی داده و مصورسازی اطلاعات؛ 2. مصورسازی بر مبنای نوع داده که بر اساس نظر اشنایدرمن: شامل داده‌های یک‌بعدی، دوبعدی، سه‌بعدی، چندبعدی، زمانی، سلسله‌مراتبی و شبکه‌ای می‌شود؛ 3. طبقه‌بندی کیم که علاوه بر ابعاد داده‌، داده‌های متن و فرامتن، سلسه‌مراتبی و گراف‌ها، الگوریتم‌ها و نرم‌افزارها را مطرح می‌سازد. 4. برخی طبقه‌بندی‌های فرعی دیگر هم وجود دارد که در متن اشاره شده است. انواع فنون مصورسازی برای بهره‌گیری بهینه از اطلاعات وجود دارد. برخی از روش‌های مشهور و شناخته‌شده‌تر عبارتند از: مصورسازی سلسله‌مراتبی، ماتریسی، تشبیه فضایی، کهکشانی، تحلیل هم‌استنادی پدیدآورنده، نمودار مارپیچی، چشم‌انداز دیواری، تحلیل پویا، رودخانه‌ای، داده‌های فضایی، اطلاعات بلادرنگ، حوزه‌ داخلی، پایگاه داده ابررسانه‌ای، شبکه‌ای، جغرافیایی، نظام اطلاعات جغرافیایی (جی. آی. اس.)، شبه‌رنگ (داده‌های هواشناسی)، محیط مجازی، وب‌ ـ مدار، اینفوگرافیک و نقشه‌های دانش. کاربردهای مصورسازی شامل این موارد می‌شود: 1. طراحی رابط‌کاربر از منظر نگاره‌ها و راهبردهای دیداری مانند:‌ طراحی هنری، بهره‌گیری از رنگ و اثربخشی آن، قلم و شیوه نگارش، گرافیک صفحه جست‌وجو، کاربرد بافت و تأثیر آن، شکل نشانگرها و عناصر دیداری، استفاده از نمادها و ترکیب‌بندی و تعادل میان اجزای دیداری. 2. تاثیر در بازیابی اطلاعات دیداری، شامل مباحث بنیادی چون:‌ شیوه‌ رده‌بندی و بازیابی در محیط رقمی، انواع رویکردهای بازیابی تصاویر در محیط‌ رقمی، تأثیر رویکرد مصورسازی، روش نمایه‌سازی معنایی پنهان، فنون کاربردی در بازیابی خودکار تصاویر رقمی، رده‌بندی فقره اطلاعاتی بر اساس جایگاه قرار گرفتن آن، رده‌بندی فقره اطلاعاتی بر اساس الگوی اولیه، خوشه‌بندی تصاویر در محیط وب، کاربرد اینفوکریستال در بازیابی اطلاعات و رویکرد رده‌بندیی پوشه‌های شنیداری در وب.