بررسی شیوه‌های مدیریت و نیازمندی‌های داده‌های پژوهشی در پژوهشگران علم اطلاعات در ایران

مدیریت داده‌های پژوهشی شامل تمام فرایندها و اقداماتی است که طی آن اطمینان حاصل می‌شود که داده‌های پژوهش به خوبی سازماندهی، مستند، حفظ، ذخیره، پشتیبان‌گیری، در دسترس، موجود و قابل استفاده مجدد می‌شوند. هدف از این پژوهش ارزیابی نحوه مدیریت، شناسایی مشکلات و نیازمندی‌های داده‌های پژوهش در فرایند پژوهش در بین محققان علم اطلاعات و دانش‌شناسی کشور از پنج منظر، تولید و جمع‌آوری، ضبط و پردازش، حفظ و تهیه پشتیبان، انتشار و به اشتراک‌گذاری داده‌هاست. گردآوری داده‌ها از طریق یک پرسشنامه انجام شد. جامعه آماری پژوهش 96 نفر از محققان، استادان و دانشجویان تحصیات تکمیلی در رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه‌های ایران است. از نرم‌افزار Excel برای تجزیه و تحلیل آماری هر سؤال استفاده شد و روند تجمیع و پراکندگی داده‌ها به صورت فراوانی و درصد نشان داده شده است. نتایج نشان می‌دهد که در روند تولید و جمع‌آوری داده‌ها رایج‌ترین نوع داده‌های تولیدشده داده‌های تجربی، بیشترین داده‌های تولیدشده در قالب داده‌های متنی و داده‌های پردازش شده از نرم‌افزارها، فراوانی تولید داده‌ها در طول پژوهش برای محققان بسیار بالا و به صورت ماهانه بوده است و حجم داده‌های تولید شده برای هر پاسخ‌دهنده به طور متوسط در سطح نسبتاً بالایی است. در بعد ضبط و پردازش داده‌ها، رایج‌ترین روش ضبط داده‌ها به صورت اسناد الکترونیکی است. برای پردازش داده از نرم‌افزارهای متفاوتی استفاده می‌شود و نرم‌افزارهای Word و SPSS و Excel بیشترین استفاده را داشته‌اند. برای نگهداری و تهیه نسخه پشتیبان از داده‌ها، اکثر پاسخ‌دهندگان از رایانه شخصی استفاده می‌کنند. مشخص شد که اکثر پاسخ‌دهندگان از هیچ برنامه مدیریت داده‌های پژوهشی مناسب استفاده نمی‌کرده‌اند. اکثر پاسخ‌دهندگان در مورد انتشار و به اشتراک‌گذاری داده‌ها شناخت کافی از منابع، به خصوص از مجات حوزه کاری خود ندارند. همچنین، آنها در زمینه ثبت داده‌ها توسط مجات دیدگاه‌های متفاوتی دارند، اما در واقع، آن را اقدام خیلی خوبی می‌دانند. این در حالی است که آنها از مخازن و شرایط نگهداری داده‌ها شناخت خوبی ندارند و بیشترین آشنایی آنها روش دسترسی آزاد است. آنها در مقوله نیاز به خدمات اشتراک‌گذاری و مدیریت داده‌های پژوهشی، به مشکلاتی نظیر عدم اشتراک‌گذاری داده‌ها، از بین رفتن داده‌ها، ذخیره‌سازی، انتشار و امنیت داده‌ها اشاره دارند و در این مورد اتفاق نظر دارند. آنها همچنین، کتابخانه‌ها و مراکز پژوهشی را مناسب‌ترین سازمان جهت مدیریت داده‌ها می‌دانند و خدماتی نظیر سیاست‌گذاری، تدوین استانداردها جهت جمع‌آوری، ذخیره، انتشار، اشتراک و امنیت داده‌ها را الزامی می‌دانند. آنها در نهایت، روش‌های خدمات ارجاعی و پاسخ‌دهی، برگزاری کارگاه‌های آموزشی، شبکه‌های اجتماعی و برپایی سمینارها جهت تقویت مدیریت داده‌های پژوهشی و به اشتراک‌گذاری داده‌ها را مناسب می‌دانند. اگرچه این نظرسنجی در رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی انجام شده، اما می‌تواند برای طراحی مجموعه‌ای از خدمات کتابخانه‌ها برای رشته‌های دیگر، به خصوص در ارتقا، مشاوره و آموزش مدیریت داده‌ها و به اشتراک‌گذاری پژوهش‌ها و ذخیره‌سازی داده‌های پژوهشی الهام‌بخش باشد.