زمینه: در سالهای آغازین بهکارگیری اینترنت برای تحقق اهداف پژوهشی به نظر میرسید که روشهای پژوهش موردِ استفاده در جهان فیزیکی، برای تحقق اهداف پژوهشی در جهان مجازی نیز به نحو یکسانی قابل استفاده است. اما پژوهندگان به تدریج دریافتند که چالشهای اخلاقی مطرح در پژوهشهای اینترنتی گاهی متفاوت از موارد مطرح در پژوهشهای سنتی است یا دستکم شکل گستردهتری یافته است. هدف از نگارش این مقاله بررسی و تحلیل مفهوم سوژههای انسانی به عنوان یکی از مهمترین موضوعات اخلاقی در پژوهشهای سنتی و ارائه مفهومی توسعهیافته از آن در پژوهشهای اینترنتی است.
نتیجهگیری: تحت تأثیر گسترش قلمرو پژوهشهای اینترنتی، سوژههای انسانی پژوهشی به عنوان مبناییترین مفهوم در اخلاق پژوهش اینترنتی، توسعهای مفهومی مییابد. این توسعه ذیل مفاهیم شخصمحوری- متنمحوری، ناسوژههای انسانی پژوهشی و آسیبپذیری سوژههای انسانی در بررسی مسائل اخلاقی مرتبط با این نوع پژوهشها مورد توجه قرار میگیرد. بررسی و تحلیل مفهوم سوژههای انسانی برای شناخت شرایط اخلاقی پیشبینیناپذیر در پژوهشهای اینترنتی از اهمیت بسیاری برخوردار است. ازاینرو، ابعاد توسعهیافته مفهوم سوژههای انسانی بایستی برای تحلیل و ارزیابی فراگیر این موقعیتهای اخلاقی در پژوهشهای اینترنتی بهکار گرفته شوند.
ثقهالاسلامی، علیرضا. 1397. توسعه مفهومی سوژههای انسانی در اخلاق پژوهش اینترنتی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری 3 (3): 1-7.
