همترازخوانی ارزیابی انتقادی و سازنده از دستنوشتههای ارائه شده به مجلات است که توسط افراد متخصص و همتراز با نویسنده دستنوشته صورت میگیرد. با توجه به بدیع بودن موضوع داوری مقالات علمی در زبان فارسی، ابتدا مفاهیم، اصطلاحات و تحولات مربوط به فرایند داوری دستنوشتههای علمی بررسی میشود. سپس فرایند همترازخوانی در مجله جامعهشناسی ایران برای ارائه الگویی از این فرایند در مجلات علمی– پژوهشی در ایران بررسی میشود. نوع فرایند همترازخوانی مورد استفاده در مجله جامعهشناسی ایران مبتنی بر شیوه داوری پنهان دوطرفه است. در این پژوهش خصوصیات فرایند داوری در این مجله با توجه به ویژگیهای عمومی فرایند و نیز ویژگیهای داوران از جمله، سن، جنس، رشته تحصیلی، رتبه علمی و ... مورد بررسی قرار گرفته است. اسناد مورد تحلیل شامل 798 سند داوری در مورد 418 دستنوشته و حاصل همکاری 126 داور (104 داور مرد و 22 داور زن) می باشد. در مدت 4 سال یعنی از نیمه دوم سال 1381 تا نیمه اول 1385 قریب به 5700 ساعت کار علمی در رابطه با دستنوشتههای دریافتی توسط داوران و اعضای هیئت تحریریه منتخب مجله صورت گرفته است. متوسط زمان صرف شده از زمان دریافت دستنوشته تا اعلام نتیجه به نویسنده برای هر دستنوشته 6/13 ساعت و میزان دستنوشتهها توسط داوران مجله جامعهشناسی ایران بیش از 80 درصد بوده است. و نرخ رد دستنوشتههای نزد داوران خارج از مجله کمی بیش از داوران داخلی/ اعضای هیئت تحریریه است. نتایج آزمون رگرسیون لاجستیک نشان میدهد از میان متغیرهای جمعیتشناختی داوران بین رشته تحصیلی، خارجی یا داخلی بودن داور و رتبه دانشگاهی با نتیجه داوری (پذیرش یا عدم پذیرش) رابطه معنیداری وجود دارد و سایر متغیرها رابطهای با نتیجه داوری ندارند.
میرزایی، سیدآیتالله، محمد ابویی اردکان، معصومه قاراخانی، و فاطمه شیخشعاعی. 1385. همترازخوانی در مجلات علمی (مطالعه موردی مجله جامعهشناسی ایران). مجله جامعهشناسی ایران 7 (4): 147-179.
