امروزه جهتگیری میان رشتهای در مطالعات علمی نه تنها یک ضرورت، بلکه یک نیاز است. رشتهای تخصصی برای اجتناب از تکبعدی نگریستن به پدیدهها و داشتن دید همه جانبه، کم و بیش باید از رشتههای همجوار خود اطلاع داشته باشند و در قالب رهیافت میانرشتهای در منتخبی از حوزههای علمی شامل نانو تکنولوژی، بیوفیزیک، فیزیک هستهای، جامعهشناسی، و ارتباطات بر اساس تولیدات علمی محققین ایرانی در پایگاه اطلاعاتی وبآوساینس نمایه شدهاند. پس از شناسایی و استخراج مجموعه دادههای مورد نیاز این پژوهش از پایگاه فوق (که تعداد ۱۷۷۷ اثر را در بازه زمانی مورد بررسی شامل میگردد) کلیه استنادات مربوط به این تولیدات به منظور تعیین روابط میانرشتهای در این حوزه و نیز تعیین سیر تکاملی این روابط مورد تحلیل استنادی قرار گرفتهاند. در این بررسی به منظور قضاوت در مورد میانرشتهای بودن دادهها، نتایج حاصل از دو نوع رویکرد یکی تعیین حوزههای موضوعی مربوط به نشریات منتشر کننده استنادات مقالات و دیگری تعیین وابستگی سازمانی مولفین مقالات مورد توجه قرار گرفتهاند. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که روند تولید مقالات علمی محققین ایرانی در حوزههای منتخب مورد بررسی برحسب شاخصهای مختلف و در بازه زمانی مورد نظر دارای سیر صعودی میباشد. در این میان تولیدات علمی حوزه نانو تکنولوژی با میانگین نرخ رشد سالانه ۶۰ نسبت به سایر حوزههای مورد بررسی جایگاه نخست را دارد. تمامی حوزههای علمی منتخب مورد بررسی در این پژوهش دارای خوداستنادی و دگراستنادی هستند. میزان استنادات درونرشتهای و برونرشتهای در هریک از این حوزهها به حسب نوع رشته متفاوت میباشد. تولیدات علمی حوزه نانوتکنولوژی بیشتر از آن که به منابع خود رشته متکی باشند به منابع سایر رشتهها متکی هستند. میزان استناد مقالات این حوزه به منابع خود رشته تنها ۲ کل استنادات را تشکیل میدهد.از طرفی در حوزههای فیزیک هستهای و جامعهشناسی میزان استنادات درونرشتهای بیشتر از استنادات برونرشتهای یا میانرشتهای است. به هر حال در تمامی حوزههای علمی مورد بررسی در این پژوهش، گرایشهایی با مقادیر متفاوت در بهرهگیری از منابع اطلاعاتی سایر رشتهها برای تولید دانش جامع وجود دارد. در تمامی حوزههای مورد مطالعه همبستگی مثبتی (با شدتهای متفاوت) بین دو متغیر همتالیفی و رویکرد میانرشتهای وجود دارد. بین میزان استناد به مقالات و رویکرد میان رشتهای آنها در حوزههای مورد بررسی، رابطه معناداری مشاهده نشد. در مجموع نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد کاربر تنها یک روش کتابشناختی نمیتواند تمامی جنبههای میانرشتگی یک حوزه علمی را مشخص نماید و استفاده همزمان از روشهای مختلف تحلیل استنادی، تحلیل همتالیفی و زوجهای کتابشناختی برای مطالعه مبادله اطلاعات بین رشتهها ضروری به نظر میرسد. با ترسیم نقشه روابط میانرشتهای در حوزه نانوتکنولوژی مشخص شد این روش ابزار منحصر به فردی در کشف الگوهای ساختاری حوزههای پژوهشی محسوب میشود و میتواند اطلاعات مفیدی درباره پیوستگی و وابستگی متقابل میان حوزهها را نشان دهد.
صدیقی، مهری، و عمار جلالیمنش. 1391. تحلیل روابط و الگوهای میانرشتهای در منتخبی از حوزههای اولویتدار علم و فناوری بر اساس دادههای پایگاه اطلاعاتی «وبآوساینس». تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
