بررسی کاربرد شبکه‌های اجتماعی علمی در ارزیابی اثربخشی پژوهش‌ها (مطالعه موردی: تحقیقات حوزه علم‌سنجی)

با توجه به استفاده فراگیر از شبکه‌های اجتماعی در عرصه‌های علمی و پژوهشی، و از سوی دیگر اهمیت توجه به «اثربخشی پژوهش‌ها»، این مطالعه با هدف بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی علمی در ارزیابی میزان تاثیر پژوهش‌های حوزه علم‌سنجی، در صدد پرداختن به این مسئله است که آیا شبکه‌های اجتماعی علمی و شاخص‌های آن می‌توانند جا‌یگزین یا مکمل نمایه‌های استنادی برای ارزیابی اثربخشی پژوهش‌ها باشند؟  

 پژوهش حاضر از نوع کاربردی است و با استفاده از روش آلتمتریک (سنجش‌های مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی) انجام شده است جامعه پژوهش عبارت است از: مقالات و استنادات منتشر شده در دو مجله هسته حوزه علم‌سنجی یعنی (scientometrics و Journal of informetrics) در یک بازه زمانی پنج‌ساله (2012 تا  2016). گردآوری و استخراج مقالات این دو نشریه مستقیما از پایگاه‌های اطلاعاتی منتشرکننده این مجلات یعنی Springer و ScienceDirect انجام شده است. در این پژوهش از میان ارائه‌دهندگان خدمات آلتمتریکس، از داده‌های پایگاه اطلاعاتی آلتمتریک که یکی از مهم‌ترین‌ و معتبرترین ارائه دهندگان خدمات آلتمتریکس محسوب می‌شود، استفاده شده است. برای گردآوری داده‌های پژوهش از ابزار بوکمارکلت آلتمتریک که به‌ رایگان از سایت Altmetric.com قابل دریافت و نصب بر روی مرورگر می باشد، استفاده شده است. در گام اول پژوهش مقاله‌های دارای بیشترین نمره آلتمتریک که نشان‌دهنده کمیت و کیفیت توجهی است که یک مقاله در رسانه‌های اجتماعی دریافت کرده است مشخص شد. در همین راستا علاوه بر تعیین مقالات برتر حوزه علم‌سنجی بر مبنای نمرات آلتمتریکس آنها، حضور مقالات ایرانی این حوزه در رسانه‌های اجتماعی مختلف و میزان اثربخشی آنها نیز مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. همچنین به‌ منظور بررسی رابطه میان حضور مقاله‌های بین‌المللی حوزه علم‌سنجی در رسانه‌های اجتماعی و عملکرد استنادی این مقاله‌ها، آزمون‌های همبستگی لازم انجام شد. یافته‌ها بیانگر وجود رابطه آماری معنادار، مثبت و درعین حال  ضعیف میان تعداد استنادات مقالات حوزه علم‌سنجی در دو نشریه هسته مورد مطالعه و نمره آلتمتریک این مقالات، و نیز میان تعداد خوانندگان مقالات این حوزه در دو شبکه اجتماعی مندلی و سایت‌ یولایک با تعداد استنادهای دریافتی آنها در وب علوم بود. در این پژوهش رابطه آماری معناداری میان تعداد استنادهای دریافتی مقالات و تعداد خوانندگان آنها در شبکه اجتماعی توییتر مشاهده نشد. در مجموع یافته‌های فوق بیانگر آن است که برخی شبکه‌های اجتماعی و شاخص‌های آنها می‌توانند همانند استنادها بازنمونی از اثرگذاری مقالات علمی باشند. با این حال، با توجه به قوی‌نبودن ضرایب همبستگی، جایگزینی این دو دسته شاخص توصیه نمی‌شود، بلکه می‌توان از شاخص‌های آلتمتریکس به عنوان مکمل شاخص‌های علم‌سنجی در ارزیابی پژوهش و محاسبه اثرگذاری علمی بهره برد.