دولتها باید سرمایهگذار هوشمند باشند، نه صرفاً توزیعکننده بودجه
تهران- ایرنا- رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) با تاکید بر اینکه دولتها باید سرمایهگذار هوشمند باشند، نه صرفاً توزیعکننده بودجه، گفت: تمرکز ویژه بر هوش مصنوعی و رایانش کوانتومی، زیستفناوری و سلامت دیجیتال، انرژیهای پاک و هیدروژن سبز، شهرهای هوشمند و زیرساخت داده، امنیت سایبری و فناوریهای فضایی میتواند فضا را برای توسعه سرمایهگذاری فراهم کند.
به گزارش گروه علمی ایرنا از ایرانداک، دکتر محمد حسنزاده امروز سهشنبه دوم دیماه در آیین افتتاحیه کنفرانس و نمایشگاه فناوریهای آینده (ایفتکس) با بیان اینکه ما در دورهای زندگی میکنیم که آینده دیگر یک مفهوم دوردست نیست؛ بلکه بهتدریج وارد خانهها، شهرها، دانشگاهها و حتی بدن ما شده است گفت: برای نخستین بار در تاریخ بشر، چندین فناوری تحولآفرین بهطور همزمان در حال پیشرفتاند.
وی افزود: هوش مصنوعی، زیستفناوری، انرژیهای پاک، شهرهای هوشمند، جهانهای مجازی، و فناوریهای فضایی، فناوریهایی هستند که از یکدیگر جدا نیستند؛ بلکه در حال همگرا شدن هستند و شیوه زندگی، حکمرانی، یادگیری و حتی بقای ما را دگرگون میکنند.
رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران با اشاره به هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوریهای روز دنیا اظهار کرد: هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک نرمافزار نیست؛ بلکه در حال تبدیل شدن به زیرساختی حیاتی، مشابه برق یا اینترنت است.
وی افزود:در سطوح مختلف هوش مصنوعی عمومی با هدف استدلال و یادگیری در حوزههای مختلف؛ هوش مصنوعی لبهای که مستقیماً روی دستگاهها اجرا میشود؛ رایانش نورومورفیک الهامگرفته از مغز انسان؛ و رایانش کوانتومی برای حل مسائلی فراتر از توان رایانههای کلاسیک تاثیرگذاری بالایی یافته است. ترکیب این فناوریها یک پیام روشن دارد: خودِ فرایند تصمیمگیری در حال هوشمند شدن است.
حسنزاده اضافه کرد:به مدد فناوری هوش مصنوعی شهرها پیش از بروز ترافیک آن را پیشبینی میکنند، بیمارستانها پیش از ظهور علائم بیماری هشدار میدهند و دولتها سیاستها را پیش از اجرا شبیهسازی میکنند و با وجود پتانسیلها در کشور، اکنون پرسش اصلی دیگر این نیست که «آیا میتوانیم هوش مصنوعی بسازیم؟» بلکه این است که «چگونه میتوانیم آن را خردمندانه حکمرانی کنیم؟»
انسانگونگی فناوری و فناوریگونگی انسان
رئیس ایرانداک در ادامه با اشاره به اینکه، ماشینها و فناوری امروزه به ویژگیهای انسانی آراسته شده و خودمختاری بیشتری یافتهاند، افزود: از سوی دیگر، انسانها به فناوری مجهز شده و فناوریگونه شدهاند، زیستفناوری به انسان این امکان را داده است که زندگی را ویرایش، طراحی و حتی گسترش دهد.
حسنزاده ادامه داد: ویرایش ژن برای درمان بیماریهای ژنتیکی؛ پزشکی شخصیسازیشده مبتنی بر DNA و سبک زندگی، زیستشناسی و روانشناسی مصنوعی برای تولید مواد، غذا و انرژی و روان درمانی مبتنی بر هوش مصنوعی؛ و رابطهای مغز–رایانه برای اتصال مستقیم ذهن و ماشین به امری معمول تبدیل شده است.
به گفته وی، این تحولات شگفتانگیز هستند، اما همزمان پرسشهای اخلاقی عمیقی ایجاد میکنند. جهان در حال حرکت از «درمان بیماری» به سوی «پیشگیری از بیماری» و حتی «ارتقای توانمندیهای انسانی» است. آینده سلامت، صرفاً بیمارستان نیست؛ بلکه داده، پیشگیری و طراحی انسانمحور است.
فناوری در خدمت زندگی
رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران با بیان اینکه هیچ تصویری از آینده بدون توجه به زمین کامل نیست، افزود: فناوریهای آینده پاسخی به یک واقعیت سادهاند روی سیارهای مرده، پیشرفت فناوری معنا ندارد. برخی فناوریهای کلیدی عبارتاند از انرژی همجوشی؛ پاک، ایمن و تقریباً نامحدود، هیدروژن سبز برای صنعت و حملونقل؛ فناوریهای جذب و ذخیره کربن؛ و شبکههای هوشمند انرژی مبتنی بر هوش مصنوعی.
حسنزاده معتقد است:با فناوری های نوین، پایداری دیگر مانع توسعه نیست؛ بلکه به موتور نوآوری تبدیل شده است. اقتصادهای پیشرو آینده، اقتصادهایی پاکتر، هوشمندتر و تابآورتر خواهند بود.
شهرها بهعنوان سیستمهای زنده
رئیس ایرانداک در بخش دیگری با بیان اینکه، امروزه بیش از نیمی از جمعیت جهان در شهرها زندگی میکنند؛ بنابراین آینده، در شهرها رقم میخورد، افزود: فناوریهای کلیدی شهر هوشمند شتابان در حال توسعه هستند. وسایل نقلیه خودران، تحرک هوایی شهری (پهپادها و تاکسیهای پرنده)، زیرساختهای مبتنی بر اینترنت اشیا، و دوقلوهای دیجیتال شهری برای برنامهریزی و مدیریت بحران پیشرفت قابل ملاحظهای یافتهاند.
حسنزاده گفت: در شهرهای هوشمند، داده، زبان جدید شهر است، حکمرانی پیشنگر میشود و شهروندان از مصرفکننده خدمات به همآفرین آینده تبدیل میشوند. شهر هوشمند یعنی فناوری در خدمت کیفیت زندگی انسان. افتخار داریم که امسال هشتمین کنفرانس شهر هوشمند و مجازی را برگزار کردیم.
جهانهای مجازی و اعتماد دیجیتال
وی در ادامه با اشاره به اینکه، ما وارد عصر واقعیتهای موازی دیجیتال شدهایم، افزود: متاورس برای کار، آموزش و فرهنگ توسعه یافته است و زمان حرکت به سمت متاورسیتی فرا رسیده است. واقعیتهای گسترده (AR، VR، MR)، وب۳ و بلاکچین برای هویت و حکمرانی غیرمتمرکز رواج یافتهاند. این فناوریها تعریف ما از یادگیری، همکاری و اعتماد دیجیتال را دگرگون میکنند.
حسنزاده گفت: اینترنت آینده فقط منحصر به اطلاعات نیست؛ بلکه درباره تجربه، مالکیت و هویت است و لازم است نگاهی جامع و خردمندانه به آن داشته باشیم. در نتیجه توسعه ارتباطات از راه دور، فضا برای انسان امروز، مفری برای فرار از زمین نیست؛ بلکه آزمایشگاهی برای بقا، همکاری و نوآوری است.
به گفته وی، امنیت آینده امنیتی تک بعدی نیست؛ بلکه دیجیتال، زیرساختی و حتی شناختی است. ما معتقدیم که آینده را فناوری بهتنهایی نمیسازد؛ بلکه انتخابهای انسانی آن را شکل میدهند. ما باید از طریق رخدادهایی مانند نمایشگاه و کنفرانس ها به این پرسش ها پاسخ دهیم که چگونه فناوریهای آینده مانند هوش مصنوعی در خدمت انسان خواهد بود؟ چگونه زیستفناوری درمانگر خواهد بود نه تبعیضآفرین؟ چگونه شهرهای هوشمند توانمندساز خواهند بود نه مخرب نوآوری؟ و همچنین چگونه جهانهای دیجیتال ما را به زیست سعادتمندانه نزدیکتر خواهد کرد؟
حسنزاده تصریح کرد: مهمترین فناوری آینده، نه هوش مصنوعی است و نه رایانش کوانتومی. بلکه خِرَد انسانی توام با اخلاق است. اگر بتوانیم فناوری را با اخلاق، نوآوری را با شمول، و هوشمندی را با مسئولیت پیوند دهیم، آینده چیزی نخواهد بود که بر ما اتفاق بیفتد؛ بلکه آیندهای خواهد بود که با هم آگاهانه میسازیم.
نقشآفرینی دولت در توسعه کاربست فناوریهای آینده یک ضرورت است
رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران با بیان اینکه، دولت به عنوان موجودیت اثرگذار باید با بر عهده گرفتن نقشهای تنظیمگری، ارتباطگستری بینالمللی و پشتیبانی از بخش خصوصی در توسعه و کاربست فناوریهای آینده نقشآفرینی کند، افزود: اقداماتی که دولت باید برای آینده انجام دهد طیفی از کارها را شامل میشود که در درجه نخست حکمرانی هوشمند و آیندهنگر است.
حسنزاده افزود: دولت.ها باید از حکمرانی سنتی عبور کنند و به حکمرانی پیشنگر برسند. پشتیبانی و بهرهبرداری از ساختارهای آیندهپژوهی و فناوریهای نوظهور؛ استفاده از داده، هوش مصنوعی و شبیهسازی در سیاستگذاری؛ تنظیمگری پویا بهجای قوانین ایستا؛ تدوین «چارچوب مناسب برای فناوریهای آینده» با افق بلندمدت از جمله مقدمات این تحول است.
وی در ادامه، سرمایهگذاری راهبردی در فناوریهای کلیدی را یکی دیگر از اقدامات بایسته دولت ذکر کرد و افزود: دولتها باید سرمایهگذار هوشمند باشند، نه صرفاً توزیعکننده بودجه. تمرکز ویژه بر هوش مصنوعی و رایانش کوانتومی، زیستفناوری و سلامت دیجیتال، انرژیهای پاک و هیدروژن سبز، شهرهای هوشمند و زیرساخت داده، امنیت سایبری و فناوریهای فضایی میتواند فضا را برای توسعه سرمایهگذاری فراهم کند.
رئیس ایرانداک، ابزارهای مختلف برای این کار که شامل برخی از ساختارهای شناخته شده است را به ترتیب، صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر دولتی-خصوصی، خرید تضمینی فناوریهای راهبردی و همچنین حمایت هدفمند از پروژههای «پرریسک اما اثرگذار» تقویت جدی و هدفمند این ساختارها دانست که میتواند کمککننده موثر باشد.
وی همچنین توسعه زیرساختهای داده و دیجیتال را سومین کار دولت دانست که باید به آن توجه جدی شود و افزود: آینده بدون داده ممکن نیست. ایجاد زیرساخت ملی داده؛ استانداردسازی دادههای شهری، سلامت، انرژی و آموزش؛ راهاندازی دوقلوهای دیجیتال برای شهرها و صنایع؛ و تضمین حاکمیت داده و حریم خصوصی شهروندان باید به صورت عمیق مورد توجه قرار گیرد.
حسنزاده، اصلاح نظام آموزش و مهارت، پیوند دانشگاه، صنعت و جامعه، تحول دیجیتال و تابآوری اقلیمی سیاستگذاری اخلاقی و انسانی فناوری، توسعه شهرهای هوشمند انسانمحور، تقویت امنیت آینده و البته دیپلماسی فناوری و همکاری بینالمللی را از دیگر اقداماتی نام برد که بایستی از سوی دولت به منظور توسعه کاربست فناوریهای آینده مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین بیان کرد: با تحولات در فناوریهای آینده، آیندهای جهانی است. مشارکت فعال در پروژههای بینالمللی فناوری، دیپلماسی علمی و فناورانه، جذب نخبگان و همکاری با ایرانیان خارج از کشور و استفاده از فناوری بهعنوان ابزار قدرت نرم نیازمند جایگاهی مناسب در حکمرانی آیندهگراست. کشور ما از نظر استعداد و محتوای علمی و ساختار دانشگاهی در زمره پیشگامان است و سرمایه گذاری آحاد ایرانیان در تحصیل فرزندان به عنوان سرمایهگذاری نهفته همیشه در جریان بوده و بیشتر اختراعات دنیای باستان و قدیم ریشه در ایران زمین داشته است و تداوم آن نیازمند حکمرانی از نوع جدید و متناسب با نیازمندیهای در حال تغییر است.
بر اساس اعلام ایرانداک، نخستین دوره نمایشگاه فناوریهای آینده ایران (ایفتکس) با هدف تغییر ریلگذاری اکوسیستم فناوری از بازار مصرف به سمت نوآوری و آیندهپژوهی، از ۲ تا ۵ دیماه ۱۴۰۴ در مرکز نمایشگاه و همایش بینالمللی ایران برگزار میشود.
این رویداد که به عنوان نخستین نمایشگاه کاملاً هوشمند و بدون کاغذ در خاورمیانه شناخته میشود، با استقرار سیستمهای پیشرفته دیجیتال و حذف کامل فرآیندهای کاغذی، میزبان شرکتهای فناور است تا ضمن خلق هویتی مستقل برای صادرات فناوری، بستری نوین برای تعاملات تخصصی فراهم آورد.
