میراث فرهنگی ایران، بهویژه در عرصهی ادبیات فارسی، از غنیترین و ارزشمندترین سرمایههای فرهنگی جهان محسوب میشود و پاسداری و گسترش آن برای آیندگان، مسئولیتی ملی و تاریخی به شمار میآید. استخراج مفاهیم نوین و عمیق از دل آثار ادبی فارسی، نه تنها به غنیسازی و تعالی پژوهشهای ادبی یاری میرساند، بلکه بهعنوان گامی استوار در جهت حفظ و ترویج میراث فرهنگی بیبدیل ایران، نقشی حیاتی ایفا میکند. پژوهشگران و دانشجویان علوم انسانی و به ویژه زبان و ادبیات فارسی برای درک عمیق متون ادبی و بهرهگیری از میراث گرانبهای ادب و فرهنگ ایران، نیازمند ابزارهای کارآمدی هستند که بتوانند مفاهیم، مضامین و روابط معنایی موجود در آثار را استخراج کنند. اما موتورهای جستجوی سنتی به دلیل ناتوانی در درک معانی نهفته و پیچیدگیهای زبانی متون ادبی، نمیتوانند بهطور کامل به این نیازها پاسخ دهند. در عصر حاضر که فناوری نقش پررنگی در زندگی روزمره دارد، کاربران انتظار دارند پرسشهای خود را به زبان طبیعی مطرح کرده و پاسخهایی دقیق، منسجم و مرتبط دریافت کنند. در این راستا، رباتهای هوشمند گفتگو محور با بهرهگیری از فناوری پردازش زبان طبیعی میتوانند جایگزینی نوآورانه برای روشهای سنتی جستجو باشند و روند تحقیقات ادبی را به شکل قابلتوجهی تسریع کنند.
به همین منظور، طرح حاضر ساخت سامانهای جامع تحت عنوان «مشاهیر مجازی ایران» یا «سرزمین فرزانگان» را پیشنهاد می کند که بهعنوان یک پلتفرم پرسش و پاسخ هوشمند، میتواند تمامی آثار مشاهیر ادب و فرهنگ ایران را در بر بگیرد. این سامانه با استفاده از مدلهای زبانی پیشرفته و معماری تولید تقویتشده با بازیابی (RAG)، امکان جستجوی مفهومی را فراهم میکند و به پژوهشگران کمک میکند تا با دریافت پاسخهای دقیق و عمیق به صورت تعاملی و گفتگو محور، دانش جدیدی از آثار این مشاهیر تولید کنند. این ابزار به عنوان یک دستیار هوشمند تحقیقاتی نه تنها کیفیت پژوهشهای ادبی را ارتقا میدهد، بلکه با ارائه دسترسی آسان و هوشمند به گنجینه ادب و فرهنگ ایران، در ترویج و حفظ این میراث غنی نقش مؤثری ایفا خواهد کرد.
با توجه به این که طراحی و پیاده سازی سرزمین فرزانگان با همه مشاهیر نیازمند برنامه ریزی و نیروی انسانی بسیار قابل توجهی است، به عنوان گام اول برای اجرای این سامانه جامع، طرح ارائه شده یک سامانه هوشمند کامل تحت وب را با تمرکز بر آثار مولانا شاعر مشهور ایران زمین به عنوان مبنای کار سامانه مد نظر قرار خواهد داد. پس از اجرا و تحویل کامل سامانه با سه اثر از مولانا بر اساس زمان بندی تعیین شده در بخش 25، بر اساس توافق بین مجری طرح و پژوهشگاه امکان گسترش طرح با پیشنهاده های الحاقی و اضافه کردن آثار دیگر مشاهیر به سامانه نیز وجود دارد.
امینی، محمد. زودآیند. سرزمین فرزانگان: سامانه هوشمند پرسش و پاسخ با مشاهیر مجازی مبتنی بر هوش مصنوعی مولد (3 اثر از مولوی). تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
