به گزارش لیزنا، اولین گفتگو با مدیران ایرانداک، گفتگو با دکتر محمد حسن‌زاده، رئیس ایرانداک بود که در سخن هفته اول بهمن ماه با عنوان ایرانداک جایگاه ستادی کتابخانه‌های دانشگاهی و دومین گفتگو با دکتر فریبرز درودی معاون اطلاعات علم و فناوری و دکتر بهروز رسولی عضو هیئت علمی و مدیر سامانه‌های ارزیابی و علم سنجی ایرانداک منتشر شد. همچنین قسمت سوم گفتگو با مدیران ایرانداک با دکتر نصراله پاک‌نیت رئیس مرکز فناوری اطلاعات و امنیت فضای مجازی و دکتر حمیده بیرامی مدیر دفتر اشتراک منابع و مسئول سامانه آمار کتابخانه‌‌ها بود. قسمت چهارم این گفتگو با دکتر رضا رجبعلی بگلو، دانشیار پژوهشکده علوم اطلاعات، گروه پژوهشی علم‌سنجی و تحلیل اطلاعات بود. قسمت پنجم گفتگو با دکتر محمد جواد ارشادی، معاون پژوهشی ایرانداک است.

در ادامه گفتگو را می خوانید:

قسمت پنجم.

عمرانی. معاون پژوهشی پژوهشگاه دکتر محمدجواد ارشادی

دکتر ارشادی. بسم الله الرحمن الرحیم من هم به جنابعالی و همکارانتان سلام عرض می‌کنم. به همه همکاران خودم سلام و خدا قوت می‌گویم. اگر بخواهم مقدمه‌ای در مورد آنچه که در حوزه پژوهش و آموزش در پژوهشگاه اتفاق می‌افتد، بگویم، از اینجا شروع کنم که از نظر ساختاری، ما سه پژوهشکده داریم در پژوهشگاه که فعالیت‌های پژوهشی در حوزه‌های مختلف علوم و فناوری اطلاعات، در این سه پژوهشکده اتفاق می‌افتد. سه پژوهشکده عبارتند از، پژوهشکده فناوری اطلاعات، پژوهشکده علوم اطلاعات و پژوهشکده جامعه و اطلاعات؛ و نُه گروه پژوهشی داریم، هرکدام از این سه پژوهشکده سه گروه پژوهشی دارند که در مجموع می‌شود نه گروه پژوهشی. اعضای هیئت علمی ما در واقع پژوهش‌هایشان را به اصطلاح ذیل این گروه‌های پژوهشی انجام می‌دهند و در حال حاضر بیست و شش عضو هیئت علمی هستند که  فعالیت‌های پژوهشی را در قالب طرح‌های پژوهشی انجام می‌دهند. اگر بخواهم یک مقدار دقیق‌تر بگویم پژوهشکده فناوری اطلاعات در حوزه‌های مختلف هوش مصنوعی، ابزارهای فناوری اطلاعات، کسب و کار، فناوری اطلاعات و مدیریت فناوری اطلاعات، پژوهشکده علوم اطلاعات در جنبه‌های مختلف مدیریت دانش، اصطلاح‌نامه‌ها، و زبانشناسی و پژوهشکده جامعه و اطلاعات هم در حوزه‌های تحلیل شبکه‌های اجتماعی، و حوزه‌های مربوط به سیاست‌گذاری علم و فناوری پژوهش انجام می‌دهند. بحث‌های ارتباطات علمی و آموزش را اگر اجازه بدهید در این مرحله جدا کنیم و در مورد پژوهش‌هایی که در سه پژوهشکده ما انجام می‌شود توضیح بدهیم. از پژوهشهایی که اخیرا داشتیم طراحی پلتفرم هوش مصنوعی پژوهشگاه را می‌توانیم اسم ببریم یا در حوزه سخت‌افزار طرح‌های پژوهشی که انجام شده، که اصطلاحاً به آن می‌گویند GPU farm تحلیلی را یکی از اعضای تیم ما انجام می‌دهد و در پژوهشکده جامعه و اطلاعاتمان سیاست‌گذاری بر پایه‌ هوش مصنوعی را دوستان پژوهششان را مرتبط با آن انجام می‌دهند. هرکدام از اعضای هیئت علمی ما در سال یک طرح موظف دارند که در حوزه‌های به روز فناوری اطلاعات است. مثلاً در پژوهشکده علوم اطلاعات الان هر پژوهشی داریم راجع به علوم انسانی دیجیتال کار می‌‌شود. این‌ها در حقیقت در راستای مأموریت‌های پژوهشگاه و رفع نیازهای مربوط به سامانه‌های پژوهشگاه است، کاری که اخیراً دارد انجام می‌شود طراحی بات (Bot) برای سامانه گنج ما است که مبتنی بر هوش مصنوعی است تا بتواند نزدیک بکند چیزی که در سامانه گنج ما است به ابزارهای به روز مثل chatGPT که دیالوگ محور باشد، گفتگو محور باشد و بتواند برای کاربرانی که در مورد پایان نامه‌ها و رساله‌ها سوال دارند، پاسخ نیازهای اطلاعاتی‌شان را به شکل گفتگو محور بدهد. آزمایشگاه‌ها را فکر می‌کنم صحبت شده.

عمرانی. بله خیلی کوتاه اشاره شد، شما توضیح بیشتر بفرمائید.

ارشادی. ما شش آزمایشگاه در حال حاضر داریم. آزمایشگاه هوش مصنوعی و تحلیل داده‌ها، آزمایشگاه سیاست گذاری‌، آزمایشگاه کودکان و فضای مجازی‌، که هر کدام ایده‌هایی که در کوتاه مدت می‌تواند به محصولات حوزه فناوری اطلاعات، روی آن کار می‌کنند و خوشبختانه در یک سال گذشته مرکز رشد و کارآفرینی ما است که بتوانند این ایده‌هایی که در آزمایشگاه‌ها پخته می‌شوند بیاید در مرکز رشد و کارآفرینی‌مان تبدیل بشود به کسب و کارهای کوچک، و به استارت آپ‌ها و توسعه پیدا بکند. سعی کردیم این چرخه را از خود پژوهش تا ایده‌هایی که در آزمایشگاه پخته‌تر می‌شود تا آن چیزی که مربوط به بیزینس و کسب و کار نزدیک می‌شود این زنجیره را کامل داشته باشیم. مرکز رشد وکارآفرینی ما تقریباً الان یک سال است که مجوزهای خود را دریافت کرده و شرکت‌ها آرام آرام وصل می‌شوند و فعالیتشان را انجام می‌دهند. اگر بخواهم وارد بحث ارتباطات علمی‌مان بشوم، و به رخدادهای علمی که داریم برگزار می‌کنیم یک اشاره‌ای بکنم، ما دو ایونت (رویداد) خیلی شناخته شده ‌مرتبط با فناوری اطلاعات را برگزار می‌کنیم. یکی همایش شهر هوشمند است که دبیرخانه دائمی شهر هوشمند را داریم که مقالات، سخنرانی‌ها و پنل‌های خود را دارد. و همایشی که سال‌ها در پژوهشگاه برگزار می‌شود، همایش مدیران فناوری اطلاعات است که هشتمین دوره آن باز با تم هوش مصنوعی مولد که همکاران خودمان در پژوهشگاه اعضای کمیته علمی آن هستند به اضافه‌ی متخصصین حوزه‌ فناوری اطلاعات.

عمرانی. که برگزاری امسال آن نزدیک است.

دکتر ارشادی. بله. در کمیته‌ها و پنل‌های آن هم از صنعت، و هم اعضای هیئت علمی سایر مراکز آموزش عالی مشارکت دارند. به امید خدا امسال هشتمین دوره را برگزار می‌کنیم که مفصل به نظرم دکتر بگلو می‌توانند در مورد اینکه ساختار آن به چه شکل است، بخش‌های مختلفی که این همایش دارد، اجزای آن چطور است اینها را صحبت خواهند کرد.

عمرانی. از فعالیتهای دیگرتان هم بفرمائید.

ارشادی. ما یک کاری که یک سال است تقریباً شروع کردیم کرسی‌های علمی ترویجی است که طبق هماهنگی و تفاهم‌نامه‌ای که با شورای عالی انقلاب فرهنگی داشتیم سخنرانی‌هایمان را در قالب کرسی‌های علمی ترویجی و نظریه پردازی برگزار می‌کنیم. دوازده کرسی برگزار کردیم در یک سال گذشته. در کنار سایر پنل‌هایی که در حوزه‌های لبه‌ی علم مثل هوش مصنوعی و بحث‌های حوزه علم اطلاعات بوده، برنامه‌های مختلفی را در قالب کرسی‌ها برگزار کردیم.

به علاوه حدوداً تقریباً دو سال است که بر پایه‌ سیاست و رویکرد جدیدی که داشتیم در پژوهشگاه، کتاب‌های علمی اعضای هیئت علمی سایر دانشگاهها و پژوهشگاه‌ها را در شورای پژوهشمان ارزیابی می‌کنیم و در یک سال گذشته ده کتاب را چاپ کردیم. مراحل داوری و مراحل مختلف ویراستاری و چاپ آن در پژوهشگاه انجام شده است. و پژوهشنامه شناخته‌شده‌ای داریم که با آن آشنا هستید.

عمرانی. کاملا. به نظر من موفق‌ترین مجله در رشته ما است.

ارشادی. بله. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات که از سال 2012 به این سمت در scopus ایندکس شده و رتبه‌ بین‌المللی دارد. نکته‌ قابل توجهی که در این یک سال اخیر در پژوهشنامه داشتیم هم در حوزه‌های به روز فناوری اطلاعات special issue داریم.

 تقریباً سالی دو تا ویژه‌نامه داشتیم. درخواستی داریم از همایش‌های بین‌المللی فناوری اطلاعات که مقالاتشان را در قالب ویژه‌‌نامه به ما بدهند. در همین چند ماه اخیر بعد از سال‌ها تغییر رویکردی که داشتیم و بهبودی که اتفاق افتاد، در حال حاضر سه درخواست داریم از همایش‌های بین‌المللی در حوزه‌های هوش مصنوعی که جاهای مختلف برگزار می‌شوند که مقالاتشان را در کنار فرآیند داوری‌مان در قالب ویژه‌نامه داشته باشیم و به رویت‌پذیری بیشتر مقاله‌ها کمک کند.

عمرانی. با نویسندگان ایرانی یا نویسندگان خارجی؟

ارشادی. نویسندگان خارجی. این سه کنفرانسی که می‌گویم اصلاً در ترکیب نویسندگانشان نویسندگان ایرانی ندارند. کامل دارند به صورت بین المللی برگزار می‌شوند.

عمرانی. روی سامانه‌های فعلی و سامانه‌های جدید هم پژوهش می‌کنید؟

ارشادی. در حوزه‌ پژوهشِ پژوهشگاه، و بهتر است بگویم ستاد پژوهش پژوهشگاه،  شاید بتوانم دو کارِ ویژه را ذکر بکنم. یکی سامانه مدیریت اطلاعات و فرآیندهای پژوهش است که برای اولین بار در پژوهشگاه دارد اتفاق می‌افتد و این سامانه طوری نوشته شده و به زودی هم راه‌اندازی می‌شود، الان آماده‌ زیر بار رفتن است، طوری نوشته شده که این سامانه قابلیت این را دارد که به سازمان‌های مختلفی که کار پژوهشی انجام می‌دهند یعنی فرآیند پژوهش دارند، پرپوزالی دارند و طرح‌های پژوهشی‌شان مراحل نظارت دارد و حتی دانشگاه‌هایی که این مراحل را طی می‌کند قابل عرضه است. حتی به صورت یک پارچه با یک دسترسی این اتفاق می‌تواند بیفتد. این سامانه به زودی در خود پژوهشگاه راه اندازی می‌شود و در جاهای مختلف هم قابل عرضه است.

یک کار نویی هم که اتفاق افتاده grant بالندگی است که ما به هسته‌های پژوهشی که مبتنی بر محصول باشند، نوآورانه و فناورانه باشند، grant اعطا کردیم که کمک بکنیم به فعالیت‌های همکارانه (مشترک)، فعالیت‌های گروهی و در حقیقت "محصول محور" پژوهشگاه.

عمرانی. در حوزه آموزش چه کارهایی در دست انجام دارید؟

ارشادی. بله. چند نکته هم در حوزه آموزش عرض می‌کنم. آموزش پژوهشگاه که از سال ۱۳۶۲ دارد کار می‌کند، الان نزدیک چهل و یک سال است از عمر آن می‌گذرد، سال‌ها بوده که دوره‌های آموزشی کوتاه مدت برگزار می‌کرده، کارگاه برگزار می‌کرده، الان تقریباً نزدیک دو سال است در قالب دوره‌هایی برای کسب و کارها، دوره‌های فناورانه در قالب school (مدرسه‌های تابستانی، پائیزی و ... ) در موضوعات به روز مثل هوش مصنوعی برگزار می‌شود که طرفداران و مخاطبان خاص خود را دارد. ما تقاضاهایی داریم از سازمان‌های مختلف که به ویژه مدرسه هوش مصنوعی‌مان را برای برآورده کردن نیازهای خاص آن‌ها برگزار بکنیم.

عمرانی. اعتبار مدارکی که به شرکت‌کنندگان داده می‌شود چقدر است؟

ارشادی. دو سال است که سیستم مدیریت کیفیت آموزش ISO۲۱۱۰۰۱ را دریافت کردیم. این سیستم برای سازمان‌هایی است که بیزینس آن‌ها آموزش است و در واقع برای کور بیزینس‌هایی (فعالیت هسته) که کار آموزش دارند انجام می‌شود مثل مرکز آموزش ما. یک استاندارد به روزی است، ممیزی شده، و گواهی‌ نامه‌های معتبر بین‌المللی دارد .

به علاوه ما از سال ۱۴۰۳ برای اولین بار دانشجوی کارشناسی‌ارشد داشتیم در رشته زبانشناسی و در برخی رشته‌ها مثل مدیریت فناوری اطلاعات و مهندسی صنایع، گرایش کلان داده‌ها از سال ۱۴۰۴ به امید خدا دانشجو خواهیم داشت.

عمرانی. اگر لطف بفرمائید در مورد ارتباطات علمی پژوهشگاه نیز توضیحاتی بفرمائید.

ارشادی. در خصوص ارتباطات بین‌المللی هم اگر بخواهم دقیق عرض بکنم ما با برخی از نهادهای جهانی مثل مجمع جهانی سازمان‌های تحقیقاتی صنعتی و فناوری تحت عنوانWAITRO، فدراسیون بین‌المللی انجمن‎ها و موسسه‌های کتابداری IFLA، شبکه‌ بین‌المللی اصطلاح شناسی TermNet همکاری داریم و در داخل کشور هم عضو بیست کمیته، کارگروه، کمیسیون و شورای ملی هستیم و با شصت نهاد ایرانی هم در حال حاضر تفاهم‌نامه همکاری داریم.

عمرانی. در همین رابطه، از کارهای پژوهشی مشترک با سازمانهای دیگر هم اگر دارید بفرمائید.

ارشادی. اعضای هیئت علمی‌ ما علاوه بر طرح‌های پژوهشی که برای توسعه سامانه‌های خودمان و برای کمک به پژوهشگاه در راستای اساسنامه و مأموریت‌های آن انجام می‌دهند با سازمان‌ها و وزارتخانه‌های مختلف طرح پژوهشی تقاضا محور متناسب با نیاز آن‌ها اجرا می‌کنند. در دو سال اخیر نزدیک به بیست قرارداد پژوهشی داریم با سازمان‌های مختلف از جمله وزارت صنعت، شهرداری تهران، وزارت ورزش و جوانان و صدا و سیما، مراکز پژوهشی زیرنظر وزارت علوم و بانک‌ها.

دکتر رسولی. اگر ممکن است یک اشاره دکتر به این open access (دسترسی آزاد) بودن طرحهای‌مان، و کتابهایمان بکنید.

ارشادی. من فراموش کردم، طرح‌های پژوهشی‌مان و کتاب‌هایمان، همه در دسترس هستند. طرح‌های پژوهشی بعد از دو سال از پایان آن طرح full text (تمام متن) آن در سایت پژوهشگاه در دسترس است. کتاب‌های ما هم در حقیقت بعد از اینکه مراحل انتشار را طی کرد تمام متن آن در سایت پژوهشگاه قابل دانلود است.

رسولی. در واقع ما کتاب نمی‌فروشیم

رزمی. اتفاقاً آقای عمرانی شما که در این حوزه کار می‎کنید، خوب می‌دانید ما جزو معدود سازمان‌هایی که هستیم که طرح پژوهشی‌شان را دارند منتشر می‌کنند. واقعا خیلی ارزشمند بوده

عمرانی. در اغلب سازمانها  اصلا نمی‌گذارند طرح را ببینید و ورق بزنید.

رزمی. اصلا ببینید! فقط عنوان طرحهایشان را اعلام می‌کنند.

رسولی. به نظرم بحث شفافیت پژوهشگاه است که ما همه‌ گزارش‌هایمان، قراردادهایی که می‌بندیم، هزینه‌هایی که داریم، اینها را هم از طریق وب سایتمان اطلاع‌رسانی می‌کنیم.

دکتر بگلو. چون اگر احیاناً ما دسترسی آزاد پایان‌نامه‌ها را به عنوان یک شعار ببینیم و خودمان آن شعار را اجرایی نکنیم حرفمان دو تا شده. واقعاً این یک تحول است به نظر من در همه سازمان‌ها باید اتفاق بیفتد.

عمرانی. همه جاهایی که به طرح‌های پژوهشی‌شان دسترسی آزاد نمی‌دهند بهانه اصلی آن‌ها یا استراتژیک است یا امنیتی. یعنی می‌روید وزارت کشاورزی مثلاً بعضی از چیزها را که صحبت می‌کنید عملاً برمی‌گردند می‌گویند که این استراتژیک است و اصلاً هم نباید منتشر شود در صورتی که خیلی وقت‌ها اینطور نیست. ما هم معنی طرح استراتژیک را می‌دانیم. 

رسولی. با توجه به این مشکلاتی که بر حوزه آب و ... داریم شاید جدی و امنیتی باشد.

رزمی. یه چیزی هم که من خیلی فکر می‌کنم جزو اصول ایرانداک است بحث هم دسترسی آزاد است و  هم این که دسترسی راحت و ساده. ما روزی نزدیک به سی هزار نفر سرویس می‌دهیم، بدون اینکه کوچکترین مراجعه حضوری داشته باشیم. و اینکه الان ما فیلترینگ داریم و خیلی هم مصیبت داریم برای آن، باز هم  خیلی از کارهای ما راحت شده.

عمرانی. ایرانداک را خیلی سال است که می‌شناسیم دیگر، از زمان کپی کردن قسمتی از پایان‌نامه‌ها و رونویسی در محل یادمان است تا امروز.

رزمی. یک بخشی از مراسم هفته پژوهش سه خانم آمدند لوح گرفتند، راستش می‌دیدم که برایشان جذاب بود، یعنی خیلی جذاب بود، خیلی خوشحال شده بودند، من به ده نفرشان زنگ زدم خیلی خوشحال شدند، دیروز خوشحالی ما مضاعف شد که دانشگاه شیراز خودش زنگ زد که برای ما خیلی باعث افتخار است که پایان‌نامه دانشجوی ما در ایرانداک از طریق کاربران شما دیده شده و شما به آن تقدیرنامه دادید و چون از طریق ERP که رفته بود با کیفیت پایین رفته بود گفتند اگر امکان دارد با کیفیت آن را به ما بدهید که ما می‌خواهیم در سایت دانشگاهمان جزو افتخارات پژوهشی ثبت بکنیم. الان می‌گویم که این نقش جایگاه ایرانداک است.

رسولی. برنامه‌ای هم که حالا داریم با کمک دکتر انشالله پیش خواهیم رفت این است که محدود به چارچوب ایران نشویم؛ محدود به مرز‌های ایران نشویم. یک فهرستگان بین‌المللی داریم ما با همان عنوان global ETD search که همان NDLTD (Networked Digital Library of Theses and Dissertations )  https://ndltd.org /  توسعه داده این است که اگر ما بتوانیم مشکلاتی که وجود دارد را کنار بزنیم و وصل بشویم به آن پایگاه بین‌المللی، طبیعتاً visibility رویت‌پذیری کارهای ایرانیان، همین پژوهش‌هایی که در قالب پارسا انجام می‌شود طبعاً صد برابر خواهد شد.

نکته‌های پایانی

عمرانی. دکتر حسن‌زاده، سایر عزیزان اگر نکته‌ای هست که لازم می‌دانید گفته شود، ‌در خدمت هستیم، بفرمائید.

حسن زاده. چند تا جمله آخر؛ پژوهشگاه را اگر یک نقطه در نظر بگیریم و دور آن ذینفعانش را ترسیم کنیم اولین ذی نفع ما پژوهشگران هستند، چه اعضای هیئت علمی و چه دانشجویان در مقاطع مختلف. به هر حال اعضای هیئت علمی و دانشجویان جستجو می‌کنند، منابع اطلاعاتی را به دست می‌آورند و تحصیلات تکمیلی‌ها پایان‌نامه‌های خود را و پیشنهادهایشان را این جا مشابهت‌یابی و همانندجویی می‌کنند و منتشر می‌کنند. نویسندگان و کسایی که به دنبال انتخاب دانشگاه خوب، دانشگاه معتبر و آگاهی از دانشگاه‌های مختلف هستند از طریق وب سایت ایراندک و سامانه‌های ایرانداک می‌توانند وضعیت دانشگاه‌ها را نگاه کنند، مقایسه بکنند، ببینند چه دانشگاه‌هایی از چه منظری قوی است، در انتخاب رشته به آن توجه بکنند. کتابداران و کتابخانه‌ها برای آگاهی از استانداردها، وضعیت کتابخانه‌ها و منابع مختلف، امکان آگاهی یافتن از موجودی کتابخانه‌ها و آمار کتابخانه‌ خودشان و دیگران و مقایسه آنها و همچنین آموزش و توانمندسازی با ایرانداک یک ارتباط وسیعی دارند. سیاستگذاران علم و فناوری اگر بخواهند در حوزه علم، فناوری و نوآوری سیاست گذاری بکنند ایرانداک با فراهم آوردن هم خوراک علمی و هم تحلیل‌های مختلف که به صورت ادواری به تمامی مقامات و دست اندرکاران ارسال می شود در جریان وضعیت، سیر تحول و چالش ها و شاید تنگاها و تسهیلگرهای علم، فناوری، نوآوری می‌توانند قرار بگیرند و درسیاست گذاری از آنها استفاده بکنند. نهادهای نظارتی برای اینکه ببینند روند علم کشور، نوآوری و فناوری کشور به کدام سمت می‌رود، در کجاها ممکن است مشکل پیش آمده باشد؛ باز می‌توانند از داده‌های ایرانداک و تحلیل‌های ایرانداک استفاده بکنند. دانشگاه‌ها برای اینکه به منابع اطلاعاتی داخلی و خارج از کشور دسترسی داشته باشند و جایگاه خودشان را از منظر کوه یخ ببینند که چقد مشاهده‌پذیر هستند، چقدر مشاهده‌پذیر نیستند، در مقایسه با همتایان خودشان در چه وضعیتی قرار دارند و همچنین چگونه می‌توانند به منابع اطلاعاتی دسترسی داشته باشند؛ باز به ایرانداک مراجعه می‌کنند. حتی در مقاطعی از زمان واحدهای مختلف وزارتخانه علاقه‌مند بودند و هستند که ما به آنها کمک بکنیم که اسناد و مدارک خودشان را سازماندهی بکنند، دیجتال‌سازی بکنند و آنها را در دسترس قرار بدهند و سازمان‌های مختلف از شهرداری‌ها بگیرید تا سازمان برنامه بودجه بگیرید تا جاهای مختلف اینها برای سازماندهی، دیجیتال سازی و الکترونیکی کردن منابعشان و به صورت ویژه تحول دیجیتال با ایراندک در ارتباط هستند. کسانی که در حوزه هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور فعالیت می‌کنند و علاقه‌مند به این هستند که محصولات و خدمات خودشان را از منظر الگوریتمی و داده‌های بزرگ زبانی آموزش بدهند، نیازمند این هستند که با ایراندک در ارتباط باشند. کما اینکه تفاهم‌نامه‌های ما با سازمان‌های ملی در حوزه هوش مصنوعی، در حوزه فناوری‌های نوظهور و موارد دیگر نشان می‌دهد که آنها نیازمند هستند که از خدمات ایراندک بهره برداری کنند.

این جهان ایرانداک است. جهان ایرانداک از کودکان سه تا پنج ساله شروع می‌شود تا پژوهشگران و سیاست‌گذاران و دست اندرکاران ارشد کشور که در حوزه فناوری و نوآوری دارند فعالیت می‌کنند و این بازه از خدمات بی‌سابقه است. من هرچقدر فکر می‌کنم سازمانی را پیدا نمی‌کنم که انقدر بازه داشته باشد که شما از بچه‌های نونهال در قالب آزمایشگاه کودکان و فضای مجازی یا digital kids با شما همکاری بکنند، شما با آنها کار بکنید، تا کسانی که در دانشگاه هستند دارند موضوع پژوهش انتخاب می‌کنند، تا کسی که فارغ‌التحصیل می‌شود و دانش‌آموخته می‌شود، تا کسی که به عنوان پژوهشگر ایده‌ای دارد می‌خواهد که ایده خود را سازماندهی بکند و تا کسی که در یک نهاد است مثل ریاست جمهوری، مثل معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری، وزارتخانه و جاهای دیگر دارند سیاست‌گذاری می‌کنند. اینها نشان دهنده‌ این است که پژوهشگاه نقطه مرکزی است برای ارائه خدمات به کسانی که در حوزه علم و فناوری و نوآوری فعالیت می‌کنند. پژوهشگاه در طول یکی دو سال گذشته تلاش کرده علاوه بر اینکه محتوای منابع اطلاعاتی را سازماندهی بکند و سامانه‌های سخت‌افزاری و نرم افزاری را طراحی و تدوین بکند که بتواند این‌ها را مدیریت بکند، تلاش کرده که از منظر حمایت و پشتیبانی از پژوهشگرانی که در سیل علم هستند، در راه مانده هستند هم چاره‌جویی بکند و آنها را وصل بکند به کسانی که تمکن مالی دارند، می‌توانند حمایت بکنند برای تامین مواد آزمایشگاهی‌شان برای انجام کارهایشان که در حوزه تحقیقات میدانی دارند فعالیت می‌ کنند که بتوانند کار خودشان را دقیق انجام بدهند، تحت تاثیر مشکلاتی که ممکن است در راه برایشان پیش آمده است قرار نگیرند و ما حتی پیشنهاد داده‌ایم که اینجا یکی از مهم ترین ارزیابی‌کنندگان محصولات و خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی باشد که اگر کسی ادعا می‌کند که ما محصولی ارائه کرده‌ایم که مبتنی بر هوش مصنوعی است تاییدیه را از آزمایشگاه هوش مصنوعی ما بگیرد که آیا این واقعا مبتنی بر هوش مصنوعی هست یا خیر و در کنار آن ما خدماتی را بسته‌بندی کردیم برای کسانی که در حوزه تجاری‌سازی نیاز به مشاوره دارند، در حوزه توسعه محصولِ خود نیاز به مشاوره دارند و خدمات مشاوره ایرانداک روی وب سایت در قالب یک سامانه در اختیار عموم است هر کسی می‌تواند با مراجعه به آن، درباره مسئله‌ای که دارد با تخصص فردی که درآنجا هست ارتباط برقرار بکند و این خدمات مشاوره‌ای را دریافت بکند. علی ایحال این مجموعه تمام رضایت خود را در طبق اخلاص گذاشته که بتواند برای جامعه علمی فناوری و نوآوری کشور مفید واقع بشود. مسیر ایرانداک مسیری است همگام با پیشرفت فناوری و این همگامی یک وجه مهمی از این ساختار هست که شما با این طیف بزرگ از مخاطبان این سطح از همگامی با فناوری را نشان بدهید. در دو سال گذشته که هوش مصنوعی مولد به عنوان یک روند جهانی مطرح شده است پژوهشگاه به عنوان یکی از پیشگامان خودش را قرار داده، چه در مقام زیرساخت چه در مقام محتوا و چه در مقام آموزش و ارائه محصول. حالا محصولات را شاید شما در جریان نیستید در آزمایشگاه هوش مصنوعی ما خدمات و قابلیت تبدیل متن به گفتار، گفتار به متن فراهم شده است بعد ارزیابی و شناسایی تصاویر پزشکی فعال شده، chatGPT فعال شده و اینها به عنوان یک محصول با قابلیت ارائه خدمات زیرساختی به پژوهشگران دیگر در اینجا دارد فعالیت می‌کند و ما آیینه هوشمندمان را بعضی از دانشگاه‌ها خریداری کردند به عنوان این که در آزمایشگاهشان استفاده کنند و سایر خدماتمان، الگوریتم‌هایمان و کارهایی که اینجا انجام شده. ما از فناوری استفاده بهینه می‌کنیم. من در طول دو سال گذشته متوجه شدم که در طول این شصت سال ما یک چیزی حدود چهل و چهار درصد از هرآنچه که در مجموعه‌مان داشتیم سازماندهی نشده بودند، این را با استفاده از فناوری ما در عرض کمتر از یک سال سازماندهی کرده‌ایم و الان در مراحل پایانی است که مورد استقبال همکارانمان هم قرار گرفته و خدمات مختلفی را به دانشگاه‌ها و به کتابخانه‌ها ارائه کرده‌ایم که این مسیر را انشالله با همکاری همه عزیزان ادامه خواهیم داد. از شما هم تشکر و قدردانی می‌کنم.

رزمی. ببخشید دکتر بحث هوشمندسازی در سازمان هم باید اشاره بفرمائید.

حسن زاده. همین بود که اشاره کردم. متادیتا هم همینطور است ولی می‌گویم واقعا اصلا ایرانداک با این گفتگوی دو سه ساعته واقعا قابل جمع کردن نیست. وقتی تنظیم بکنید که درباره جزئیات صحبت شود. واقعا اینجا شناخته نمی‌شود .

چندی‌پیش مسئولی (نام نمیبرند) آمده بود پنج ساعت و نیم اینجا بودند. بعد از پنج ساعت و نیم بازدید که برای ایشان خیلی جالب بود گفتند که شما research to work، R&W را دارید کار می‌کنید R&D نیستید از R&D عبورکردید research to work یعنی پژوهش می‌کنید، عملیاتی می‌کنید و این برای ما افتخار است به هر حال این افتخار به دست نمی‌آمد مگر همکاری و همدلی درجه اول همکارانمان در پژوهشگاه و پشتیبانی جمعی.

وقتی می‌گوییم مثلا شبکه ملی کتابخانه‌های دانشگاهی را راه می اندازیم، هفتاد و پنج تا کتابخانه داده‌های خود را فرستاده‌اند. ما الان شرمنده‌ آنها هستیم که چرا یکی دو ماه گذشته و اینها را، همه هفتاد و پنج تا را کامل convert (تبدیل) نکردیم. ببینید شما یک دست بلند می‌کنید عزیزان می‌آیند یا مثلا فرض کنید که آمدیم گفتیم که مثلا پایان نامه‌هایتان را به ما به صورت نرم‌افزاری بدهید باز همین است، باز نمیدانم مثلا دوره آموزشی بگذاریم همینطور است و این نشان می‌دهد که جامعه دانشگاهی هم قدردان دانشگاه هستند یعنی هم قدردان هم حامی و هم پشتیبان هستند که ما هم بیشترین تلاش خود را می‌کنیم که این قدردانی متقابل باشد و انشالله خداوند هم توفیق بدهد ما بتوانیم این مسیر را با موفقیت طی بکنیم به هر حال بخشی از این موفقیت‌ها به روابط عمومی‌مان هم برمی‌گردد، زحمت می‌کشند، معاونت پژوهشی زحمت می‌کشند و آموزشی‌مان، معاونت اطلاعات فناوری، آزمایشگاه‌هامان، مشاورمان و در واقع همه این ها زحمت می‌کشند و در نهایت انشاالله خوب پیش می رویم.

عمرانی. آقای دکتر من که می‌گویم تیم جوان است.

دکتر حسن زاده. بله جوان، پرکار، پویا و اهل کار . خیلی نکته مهمی است. بعضی مواقع بله جوان است ولی برای چالش با هم دیگر دعوا کنند.

عمرانی. در بسیاری سازمانها مدیران جوان نیستند و به بازی گرفته نمی‌شوند انگیزه‌هایشان کشته می‌شود. اینجا خوشبختانه بدنه جوان است و خود شما هم هستید. واقعا زمان دو مدیر قبلی هم من نمی گویم بد بود، کارهای خوبی شد و ایده‌های خوبی آمد، ولی به هر حال الان یک جوان‌گرایی در مدیریتهای پژوهشگاه اتفاق افتاده که این خیلی کمک می‌کند که همه با انگیزه کار کنند.

رزمی. یه سوالی کردید راجع به بحث اهمیت امنیت. آقای عمرانی من یک پاسخ این شکلی هم میدهم. سابقه ایرانداک که خودش بالاترین امنیت است. ببینید الان از سال 95 ما همانندجویی را داریم اجرا می‌کنیم نگاه نکنید نقطه‌ای که الان ما ایستاده‌ایم الآن نقطه ثابت و مطمئنی است. روزهای اول خواهش می‌کردیم همه بیایند داخل سامانه همانندجو. یک نفر تا الان نگفته که ایرانداک درصدهای من را لو داده، چه دانشگاه چه دانشجو چه استاد، این بالاترین به نظر من اطمینان خاطر را دارد.

عمرانی. با رئیس انجمن ناشران دانشگاهی که صحبت می‌کردم، دیدم به ایرانداک و به خود دکتر حسن‌زاده به نوعی اعتماد پیدا کرده‌اند، می گفتند می‌شود با ایشان صحبت کرد. احتمالاً ولی این نکته‎‌ فنی آن است ببینید که من حتی با دکتر حسن‌زاده درباره آن صحبت می‌کردم. گفتم دکتر خیلی خوب است که دانشگاه‌های تهران و تربیت مدرس آمدند جلو، دو تا ناشر دانشگاهی هستند که سرمایه آنها دولتی است. هر اتفاقی بیفتد از جیب دولت مقداری کسر می‌شود، دولت می‌گذارد پای خسارت های فراوانی که دارد ولی یک ناشر دانشگاهی که کل انتشاراتش ظرف ده سال شده صد کتاب، او سرمایه‌اش به باد می‌رود، او از آن می‌ترسد که می‌پرسد امنیت شما چطور است.

رسولی. البته دکتر واقعیت این است که اینها باید open access باشد. از یک دانشگاهی به من زنگ زدند راجع به همین بحث اینکه آقا این کتاب ها را ما داریم و چه کار کنیم؟ واقعیت این است که نشستیم حساب کتاب کردیم نه تنها برای آنها سودی نداشت بلکه ضرر هم داشتند می‌دادند.

عمرانی. من هم همین را خدمت دکتر گفتم. آزمون و خطا برای ناشر دانشگاهی دولتی دارد انجام می‌شود که اگر چیزی لو رفت دانشگاه تهران دو تا کتابش را هم لو دهد اتفاق سنگین مالی برای دولت نمی‌افتد. می‌دانید ولی ناشر بخش خصوصی که یک عنوان کتابش لو برود یعنی یک سرمایه‌ حداقل سی میلیون چهل میلیون تومان و بیشتر او به باد می‎‌رود. چقدر سرمایه دارند اینها؟ می‌دانید آنها می‌ترسند و آنها هر بار می‌پرسند چه جور است ایرانداک واقعا چگونه است؟ ما باید توضیح بدهیم، باید شفاف کنیم.

حسن زاده. بله باید توضیح دهیم، اطمینان خاطر بدهیم. دقیقاً همین طور است.

عمرانی.  داستان آنها این است وگرنه موسسه مورد اعتماد است. یعنی واقعاً آرم ایرانداک خودش اعتماد شده، جایی تقلبی از طرف ایرانداک انجام نگرفته که بخواهند بگویند بابا ایرانداک است ولش کن. یک زمانی تهمت این بود که ایرانداک پایان‌نامه‌های ما را می‌فروشد، الان دیگر با این دسترسی آزاد پایان‌نامه‌ها که قانون شده، واقعا خنده‌دار است.

بگلو. همین را می‌خواستم بگویم در یکی از کنگره‌ها آقای عمرانی احتمالاً یادشان است. یکی از اساتید آمد گفت ایرانداک پایان نامه‌ها را می‌فروشد و خیلی هم بد رفتار کردند ایشان.

عمرانی. در کنگره سوم یا چهارم بود که رئیس پژوهشگاه دکتر علیدوستی حضور داشتند و پاسخ دادند.

رسولی. البته همین الان هم هست. هفته‌ پیش از مرکز پژوهش‌های مجلس به من زنگ زده بودند که آقا این قضیه‌ای که می‌گویند ایرانداک پایان‌نامه می‌فروشد چیست؟ گفتم این را چه کسی گفته؟ گفتند که ما یک جلسه‌ای داشتیم با دانشگاه آزاد به ما گفتند که بله ما پایان‌نامه به ایرانداک نمی‌دهیم چون ایرانداک  پایان نامه‌های ما را می‌فروشد که این مسئله را همین هفته‌ پیش من برای ایشان توضیح دادم.

عمرانی. ببینید تا سال 86 یا 87 که همه کتابخانه‌های دانشگاه تهران پایان‌نامه می‌دادند به ایرانداک هر کاری کردیم، رئیس جدید کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران گفتند نه خودمان می‌خواهیم بفروشیم. ما پایان‌نامه‌های دانشکده علوم را که من مسئول بودم، داشتیم می‌دادیم به ایرانداک، با باور به اینکه مخزن، مخزن ملی است و ما نیاییم به خاطر سه ریال و دو قران و پنج هزار و ده شی یک مخزن ملی را از بین ببریم و ایشان گفتند ما خودمان باید درآمد داشته باشیم برای چه اینکار را بکنیم؟ آخر چه درآمدی؟ مگر دانشگاه تهران به آن درآمد نیاز داشت؟ دکتر زواران در دانشگاه تربیت مدرس قضیه را برد به شورای دانشگاه یک راه حل بینابینی بدهد گفت ما فایل ورد را به شما می‌دهیم شما همانندجوییتان را بکنید، کارهایتان را بکنید، مخزن ما را تخلیه نکردند ولی خودمان آنجا می‌خواهیم بفروشیم، گفتند بفروشید.

رسولی. اصلا فروشش را هم حساب کرده بودند و تا سال نود و خرده‌ای که می‌دانیم رقمی نبوده.

عمرانی. ببینید اصلا سال 87 که من دارم می‌گویم رئیس کتابخانه مرکزی رفتند یک نامه از دکتر فرهاد رهبر که رئیس وقت دانشگاه تهران بودند و الآن در مدیریتهای دانشگاه آزاد هستند، یک نامه از ایشان گرفتند مشخصاً به اسم ما در دانشکده علوم که شما حق ندارید پایان نامه‌تان را بدهید به ایرانداک. من داستان از بین رفتن مخزن ملی را نوشتم و با امضای معاون پژوهشی دادیم به رئیس دانشگاه، چشم ما این کار را می‌کنیم ولی مخزنی ملی ناقص می‌شود، و افزون بر آن ممکن است بفرمایید کل درآمد دانشگاه تهران از فروش پایان‌نامه چند درصد بودجه دانشگاه تهران است؟

رزمی. اصلا درصد نیست آقای عمرانی

عمرانی. ببینید یعنی بهانه‌جویی است. یک مخزن ملی را ناقص کردند. بعد از آن همه آمدند شروع کردند دانشگاه تهران به شما پایان‌نامه نمی‌دهد به همه جا هم رفته بودند گفته بودند ندهید ایرانداک و سعی کردند واقعاً دانشگاه‌های دیگر را منصرف بکنند از این کار. دیگر من نمی‌دانم اسمش را من چه بگذارم و واقعاً خیلی....

رزمی. الان خدا را شکر آقای عمرانی هم با کمک سیستم نظارتی هم با تلاش خود همکاران ایرانداک، هم ارتباطی که دکتر حسن‌زاده دارند با وزارتخانه این مشکل را ما دیگر واقعاً نداریم.

رسولی. تنها امیرکبیر بود که آنها هم شروع کردند.

رزمی. و الان در وزارتخانه آن مشکل را ما نداریم و از آن طرف هم خود دانشگاه‌ها به این نتیجه رسیدند هرکسی به ایرانداک ندهد خودش دارد ضرر می‌کند چرا چون من خودم دیدم اینها را. آقا دانشگاه فلان پایان نامه‌اش در ایرانداک نیست در همانندجویی دیده نمی‌شود، بروید همان را بردارید بروید دفاع کنید.

رسولی. البته از مرکز پژوهش‌های مجلس که به من زنگ زده بودند می‌گفتند که ما می‌خواهیم ببریم کمیسیون مجلس که وزارت بهداشت و دانشگاه آزاد را ملزم بکنیم که قانون را اجرا کنند. یعنی راجع به همین زنگ زده بودند که این چه جوری است قضیه‌اش من برایشان توضیح دادم.

 عمرانی. شما که دیگر داستان پایان‌نامه‌های جهانی را کاملاً درگیر هستید، می‌دانید. به من بگوئید چه کسی می‌آید یک مخزن ملی خود را از بین ببرد؟ خیلی متفاوت است. نگاه، ملی نیست اصلاً نمی‌دانند نگاه ملی چیست که این کار را می‌کنند.

رسولی. می‌گویم آن بحث در واقع تغییر رویکردی است که باید دانشگاه‌ها داشته باشند. یک زمانی رویکرد روی مالکیت بود که من یک چیزی را که مالکیت فکری دارم از آن پول در می‌‌آورم، الان رویکرد تاثیر است من کجا هستم؟ الان خود ما دنبال یک جاهایی می‌گردیم که آثارمان را طرح پژوهشی‌مان نه تنها از طریق وب سایت خودمان بلکه از طریق هر جایی که می‌توانیم دسترس‌پذیر کنیم چون دنبال این هستیم که یک تاثیری بگذاریم. یک اثرگذاری اجتماعی و Broader Impact  که مطرح است آن را داشته باشیم. الان رویکرد واقعاً همین است. دانشگاه‌های ما هم حالا کم‌کم انشاالله به این سمت و سو می‌روند ولی مجبور هستند. ناگزیر باید به این سمت و سو حرکت کنند.

عمرانی. از همه عزیزان بزرگوار که در این گفتگو شرکت کردند سپاسگزاری می‌کنم و امیدوارم بتوانیم در سال آینده مصاحبه‌های بهتر و تخصصی‌تری داشته باشیم.