روز اول مهرماه، برای جامعه علمی کشور در کنار بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها و ساطع شدن بوی خوش دانش، یک رخداد دیگری را نیز یادآوری می‌کند و آن سالروز تاسیس ایرانداک است. نهادی که امروز چشم و چراغ نظام علم و فناوری کشور است و کارکنان و اعضای هیئت علمی آن با عشقی مثال زدنی در مسیر توسعه علمی این مرز و بوم تلاش می‌کنند. پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران امروزی وارث میراث کهن و برآمده از یک نیاز واقعی است که با تشکیل ایرانداک جامه عمل پوشید. از شکل‌گیری مرکز مدارک علمی تا پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی تا به امروز با وجود تغییرات ساختاری، امروز ایرانداک با سه هویت به هم پیوسته در حال نقش‌آفرینی است.

یکی از هویت‌های سه گانه اصلی، به سازماندهی اطلاعات و مدارک علمی ارتباط دارد. ایرانداک برای حفظ و توسعه هویت سازماندهی اطلاعات خود ده‌ها سامانه را راه اندازی، روزآمدسازی و مدیریت می کند. تنها در سال ۱۴۰۳ چهار سامانه فهرست نشریات دسترسی آزاد ایران (doaji.irandoc.ac.ir)، سامانه انتشارات دانشگاهی ایران (sad.irandoc.ac.ir)، سامانه شبکه کتابخانه‌های دانشگاهی ایران (aln.irandoc.ac.ir)، سامانه علم‌سنجی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (usid.irandoc.‎.ac.ir) به جرگه سامانه‌های تاثیرگذار ایرانداک پیوسته و سامانه‌هایی مانند هوش سازمانی، اپ موبایل ایرانداک و غیره نیز درمرحله آزمایش و پیوستن به این مجموعه قرار دارند. مجموع این سامانه‌ها، صدها میلیون رکورد اطلاعاتی را در اختیار پژوهشگران، دانشگاهیان و مدیران قرار داده است. کسب رتبه چهارم ملی از منظر دولت الکترونیک گواهی بر کیفیت فعالیت‌ها در این عرصه است.

هویت اصلی دیگر ایرانداک به پژوهش و آموزش اختصاص دارد. برگزاری مدرسه‌های آموزشی در حوزه‌های نوظهور مانند هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین، مالکیت معنوی، روش پژوهش، و سایر حوزه‌ها در کنار انجام پژوهش‌های اصیل و تاثیرگذار از سوی اعضای محترم هیئت علمی پژوهشگاه در سال‌های متمادی توانسته است دایره تاثیر پژوهشگاه را به فراتر از مرزهای سازمانی و حتی ملی ارتقا دهد. اقدام به پذیرش دانشجوی کارشناسی ارشد در رشته زبان‌شناسی رایانشی و سایر رشته‌ها به پررنگ شدن این بخش از هویت سازمانی کمک کرده است. قرار گرفتن در رتبه اول و دوم در بین پژوهشگاه های کشور در دو سال متوالی نتیجه همکاری برای ارتقای تاثیر پژوهشی و آموزشی این پژوهشگاه بوده است.

فناوری و نوآوری هویت نوظهوری است که در سال‌های اخیر، ایرانداک خود را به آن آراسته است. اخذ مجوز «مرکز کارآفرینی و نوآوری» و «مرکز رشد فناوری»، در کنار تقویت و ایجاد آزمایشگاه‌های تخصصی مانند آزمایشگاه هوش مصنوعی، کودکان دیجیتال و غیره موجبات شکل‌گیری حلقه واسط بین علم، فناوری و تاثیر در پژوهشگاه شده است. پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران امروزه نه تنها در زمره مشارکت‌کنندگان جدی در توسعه سامانه‌های پیشرفته مدیریت اطلاعات قرار گرفته، بلکه زمینه را برای ارائه سطح پیشرفته‌ای فناوری برای پردازش‌های سطح بالای مرتبط با کاربست‌های هوش مصنوعی نیز فراهم آورده است.

ایرانداک امسال این افتخار را دارد که برای اولین بار بعد از ۱۷ سال، بخش قابل توجهی از بدهی‌های دانشگا‌ها به ناشران بین‌المللی را تسویه کرده و علاوه بر ایجاد دسترسی آزمایشی دو ماه به پایگاه‌های اطلاعاتی برای دانشگاه‌ها، زمینه را برای اشتراک جدید و توسعه دسترسی پژوهشگران ایرانی به یافته‌های علمی دانشمندان جهانی فراهم نموده است. مشارکت جدی با همتایان بین‌المللی و شرکای داخلی در دستور کار جدی ایرانداک در سال گذشته بوده و نتایج بسیار مهمی را به بار آورده است. اکنون ایرانداک دبیرخانه «کنفرانس شهر هوشمند ایران» و «جایزه ملی فناوری اطلاعات ایران» است.

کمک به پژوهشگران و موسسات آموزش عالی و پارک‌های علم و فناوری برای ارتقای رویت‌پذیری حرفه‌ای یکی دیگر از مشارکت‌های جدی ایرانداک در منظومه علم و فناوری کشور بوده است که با انتشار رتبه‌بندی رویت‌پذیری پارک‌های علم و فناوری و دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشگاه‌ها نمود بیرونی یافته است. ایرانداک در حالی سالروز تاسیس خود را جشن می‌گیرد که علاقه و پشتکار همکاران آن برای ارتقای تراز ایران اسلامی در منظومه علم و فناوری کشور نه تنها فروکش نکره بلکه روز به روز بر شدت ان افزوده می‌شود.

قدردانی از مشارکت دلسوزانه و همت بلند ایرانداکی‌ها امکان پذیر نیست. مگر اینکه از خداوند متعال برای همه عزیزان آرزوی بهترین‌ها را داشته باشم. از اینکه در دوسال گذشته در کنار همکاران عزیز و گرامی، خدمتگزار دانشگاهیان گرامی بوده‌ایم بر خود می‌بالیم و امیدواریم بیش از پیش به اعتلای نام کشورمان در نظام علم و فناوری جهانی کمک کنیم.

با آرزوی بهروزی و شادکامی

محمد حسن‌زاده

رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)