به گزارش «روابط‌ عمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» طرح پژوهشی «طراحی و توسعه یک چارچوب هنجاری برای تحلیل اخلاقِ سیاست‌گذاری علم و فناوری: موردکاوی نقشة جامع علمی کشور» توسط دکتر لیلا نامداریان، عضو هیئت علمی پژوهشکده جامعه و اطلاعات به پایان رسید.

تدوین سیاست‌های مناسب و اخلاقی برای علم و فناوری به شناخت درست اثرها و پیامدهای هر گونه توسعه علمی و فناورانه، و نیز آگاهی از مسائل اخلاقی مرتبط با آن‌ها نیاز دارد. اخلاق سیاست‌گذاری علم و فناوری، بازنمودی از رابطة اخلاق با سیاست‌گذاری علم و فناوری است. با شناخت دقیق مولفه‌های اخلاقی سیاست‌گذاری علم و فناوری می‌توان یک چارچوب هنجاری تحلیلی را توسعه داد که علاوه بر کمک به سیاست‌گذاران در طراحی و تدوین سیاست‌های اخلاق‌مدارانه در حوزه علم و فناوری، می‌توان از آن برای تحلیل اسناد سیاستی علم و فناوری بهره برد. طراحی و توسعة چنین چارچوبی هدف اصلی گام نخست این پژوهش است. برای این منظور، ابعاد و مؤلفه‌های این چارچوب با روش کتابخانه‌ای و مطالعه و بررسی متون در پیوند با فرااخلاق، اخلاق هنجاری، اخلاق علم و فناوری، و اخلاق سیاست‌گذاری در پایگاه‌های مختلف علمی داخلی و خارجی به دست آمده است. بر پایه نتایج به دست آمده از گام نخست پژوهش، چارچوب هنجاری سیاست‌گذاری اخلاقی در علم و فناوری بر پایه چهار رویکرد اصلی سیاست‌گذاری شامل علم طراحی، سیاست‌گذاری شواهد‌محور، توسعه پایدار و رویکرد نوآوری مسئولانه دارای 25 مولفه فرایندی و چهار مولفه موضوعی است. این مولفه‌ها بر پایه کدگذاری و تحلیل موضوعی در قالب پنج گام اصلی شامل شناسایی و تشخیص مسئله، جمع‌آوری اطلاعات و تغذیه اطلاعاتی فرایند سیاست‌گذاری، مشاوره سیاستی و تدوین سیاست، پیاده‌سازی سیاست،‌و ارزیابی سیاست طبقه‌بندی شده‌اند. این گام‌های پنج‌گانه سیاست‌گذاری از شش اصل اخلاقی و 13 اصل سیاستی دارای وجه اخلاقی پیروی می‌کنند. اصول اخلاقی عبارتند از اصل احترام، اصل آسیب نرساندن، اصل سودرسانی، اصل صداقت، اصل جبران، اصل برابری، اصل عدالت، اصل شایستگی،‌ و اصل محرمانگی. افزون بر این اصول سیاستی دارای وجه اخلاقی عبارتند از اصل احتیاط، اصل پیشگیری، اصل خطاپذیری، اصل روشمندی، اصل شمول، اصل گشودگی، اصل مشارکت، اصل ناسوگیری، اصل هم‌اندیشی، اصل هنجارمندی سیاسی، اصل یادگیری، اصل پاسخگویی، و اصل شفافیت. در گام دوم پژوهش، چارچوب پیشنهادی، برای ارزیابی اخلاقی نقشه جامع علمی کشور مورد استفاده قرار گرفته است. در این راستا، بر پایه ابعاد، مولفه‌ها و اصول چارچوب پیشنهادی، پرسشنامه‌ای تهیه و در میان 41 نفر از دست‌اندرکاران و مطلعین از نقشه جامع علمی کشور توزیع شده است. نتایج به دست آمده از این بخش ضمن معرفی برخی ضعف‌ها و قوت‌ها از جنبه اخلاقی در فرایند تدوین نقشه جامع علمی کشور، چگونگی کاربست چارچوب پیشنهادی برای سیاست‌گذاری اخلاقی در علم و فناوری را در تحلیل و طراحی اخلاقی سیاست‌ها به سیاست‌گذاران حوزه علم و فناوری نشان می‌دهد.