هدف: این پژوهش با هدف شناسایی نیازمندی‌های اجرایی، مدیریتی، سیاستی، فرهنگی، اخلاقی و حقوقی مدیریت و به‌اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی در مؤسسه‌های آموزشی و پژوهشی ایران و صورت‌بندی آن‌ها در قالب یک چارچوب مفهومی اولیه انجام شده است. پرسش اصلی آن است که استقرار مدیریت داده پژوهشی در یک مؤسسه ایرانی به چه مؤلفه‌هایی نیاز دارد و این مؤلفه‌ها چه نسبتی با یکدیگر دارند.
روش‌شناسی: پژوهش از نوع کاربردی است و با رویکرد کیفی و راهبرد مطالعه موردی اجرا شده است. داده‌ها از سه منبع گرد آمدند: تحلیل محتوای آیین‌نامه‌ها، شیوه‌نامه‌ها و ۲۲۳ طرح پژوهشی ده سال گذشته پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)؛ تحلیل اسناد مدیریت داده ۶۰ دانشگاه و مؤسسه پژوهشی بین‌المللی؛ و یک نشست مصاحبه گروهی متمرکز با شش صاحب‌نظر که با نمونه‌گیری هدفمند و با معیار پوشش ابعاد شش‌گانه موضوع برگزیده شدند. تحلیل داده‌ها به روش تحلیل محتوای استقرایی ـ قیاسی و با نرم‌افزار مکس‌کیودی‌اِی انجام شد و اعتمادپذیری یافته‌ها با زاویه‌بندی پژوهشگر و زاویه‌بندی داده پشتیبانی شد.
یافته‌ها: تحلیل اسناد بین‌المللی ده مؤلفه را آشکار کرد که پرتکرارترین آن‌ها خط‌مشی و راهبرد (۹۱٫۷ درصد)، هزینه و پایداری و آموزش (هر یک ۷۶٫۷ درصد)، نگهداشت بلندمدت (۷۵ درصد) و واسپارگاه (۷۳٫۳ درصد) بودند، حال آنکه پایش انطباق (۵۰ درصد) و اصول فِیر و شناسه پایدار (هر یک ۴۰ درصد) کمترین حضور را داشتند. در ایرانداک، داده آزاد در ۵۳٫۴ درصد طرح‌ها دیده شد، متن‌باز تنها در ۲۴٫۲ درصد، و ۲۷٫۴ درصد طرح‌ها هیچ‌یک از سه مؤلفه علم آزاد را نداشتند. مضامین مصاحبه گروهی نشان داد دغدغه کنشگران ایرانی پیش از آنکه فنی باشد، حقوقی و انگیزشی است. ابهام مالکیت مادی و معنوی داده، نبود سازوکار قراردادی روشن و نبود مشوق ساختاری. ده مؤلفه شناسایی‌شده در چهار لایه کارکردی ـ حکمرانی و جهت‌دهی، برنامه‌ریزی چرخه عمر، زیرساخت و استاندارد، و دسترسی مسئولانه و ظرفیت انسانی ـ و یک حلقه عرضی هزینه، پایش و ارزیابی صورت‌بندی شدند. برای هر لایه درون‌داد، فرایند و برون‌داد مشخص شد و چهار سطح بلوغ، نقشه راه سه‌مرحله‌ای همراه با مسئولیت بازیگران، شش شاخص ارزیابی افزوده شد.
نتیجه‌گیری: مدیریت داده پژوهشی پدیده‌ای چندلایه است و با هیچ اقدام منفردی محقق نمی‌شود؛ سیاست تنها هنگامی اثر دارد که در نقاط تصمیم چرخه طرح تعبیه شود و گشودگی و حفاظت در برابر یکدیگر نیستند. چارچوب ارائه‌شده اولیه است و اعتبار آن برای طیف گسترده‌تری از مؤسسه‌های کشور نیازمند اعتبارسنجی با روش دلفی یا پنل خبرگان و اجرای آزمایشی یک‌ساله است.
رجبعلی بگلو، رضا، و دکتر اسماعیل وزیری. زودآیند. شناسایی و پیشنهاد چارچوبی برای مدیریت و اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی در موسسه‌های آموزشی و پژوهشی در ایران. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
