به گزارش «روابط‌ عمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» طرح پژوهشی «طراحی و توسعه چارچوب مدلسازی مشارکتی الکترونیکی با استفاده از نمودارهای حلقه علّی» توسط دکتر رضا حسان، استادیار پژوهشکده جامعه و اطلاعات به پایان رسید.
سیاست‌گذاری در دنیای معاصر با چالش‌های پیچیده‌ای روبروست که ماهیتی چندبُعدی دارند و نیازمند رویکردهای میان‌رشته‌ای و مشارکت گسترده ذینفعان هستند. یکی از راهبردهای کلیدی برای پاسخ به این نیاز، مشارکت ساختاریافته شهروندان در فرآیند سیاست‌گذاری است که ترکیبی از بینش‌های علمی و بومی را فراهم می‌آورد. دو ابزار محوری در این زمینه عبارتند از مشارکت الکترونیکی و مدلسازی مشارکتی. مشارکت الکترونیکی با رفع موانع زمانی، مکانی و جغرافیایی، شمول شهروندی را ارتقا می‌دهد؛ اما اغلب به داده‌های بدون ساختار و پراکنده منجر می‌شود که استخراج توصیه‌های سیاستی از آن‌ها دشوار است. مدلسازی مشارکتی نیز بستری برای همکاری ذینفعان با دیدگاه‌های متنوع فراهم می‌کند و درک جمعی از سیستم‌ها را تقویت می‌نماید؛ اما در حال حاضر عمدتاً به‌صورت سنتی و با حضور شمار محدودی از کارشناسان انجام می‌شود. برای غلبه بر این محدودیت‌ها، این پژوهش رویکردی نوآورانه ارائه می‌دهد که مدل‌سازی ذهنی را با مشارکت الکترونیکی و مدلسازی مشارکتی تلفیق می‌کند. در این چارچوب، مشارکت‌کنندگان مدل‌های ذهنی خود را به شکل نمودارهای حلقه علی به‌صورت مشارکتی ترسیم، اعتبارسنجی و پالایش می‌کنند. این نمودارها روابط متقابل پیچیده، الگوهای وابستگی و حلقه‌های بازخورد درون سیستم را آشکار ساخته، داده‌ها را در قالبی ساختاریافته سازماندهی کرده و بار شناختی تصمیم‌گیرندگان را کاهش می‌دهند. همچنین این چارچوب امکان برگزاری مدلسازی مشارکتی در بستر اینترنت را فراهم کرده و محدودیت‌های سنتی مدلسازی مشارکتی را برطرف می‌سازد. این پژوهش با استفاده از روش پژوهش علم طراحی (Design Science Research) انجام شده است. در این رویکرد، هدف اصلی طراحی، توسعه و ارزیابی یک مصنوع نوآورانه است که در اینجا همان چارچوب تلفیقی پیشنهادی است. این روش با تمرکز بر حل مسائل واقعی از طریق ساخت راه‌حل‌های کاربردی و آزمون آن‌ها در بافت‌های عملی، امکان ارزیابی اثربخشی چارچوب را در دو مطالعه موردی فراهم آورده است. این چارچوب در دو مطالعه موردی در حوزه‌های مدیریت منابع آب و آموزش عالی آزمون شد. نتایج نشان داد که به‌کارگیری این چارچوب، تحلیل پیچیدگی‌های سیستم را دقیق‌تر و جامع‌تر ساخته، کیفیت تعاملات گروهی و هم‌آفرینی دانش را بهبود بخشیده، فرآیند اجماع‌سازی را تسریع کرده و شفافیت و مشروعیت سیاست‌های تدوین‌شده را ارتقا می دهد. بر این اساس، این چارچوب نوآورانه می‌تواند به‌عنوان ابزاری کارآمد در سیاست‌گذاری‌های پیچیده و میان‌رشته‌ای که نیاز به مشارکت ذینفعان است، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند مدیریت منابع طبیعی و آموزش عالی، به‌کار رود.