برنامه استراتژیک

مقدمه

برنامه استراتژیک

پژوهشـگاه علوم و فنـاوری اطـلاعات ایران

1395-1399

«پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» که از سال 1388 به این نام خوانده می‌شود، در سال 1347 با نام «مرکز اسناد ایران» تأسیس شد و در سال 1348 به عنوان یکی از مراکز چهارگانه «مؤسسه تحقیقات و برنامه‌ریزی علمی و آموزشی» درآمد. در سال 1370 این مرکز با تصویب «شورای گسترش آموزش عالی» به نام «مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران» و به یک پژوهشکده مستقل بدل شد و سپس در سال 1384 به «پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران» ارتقا یافت.

پژوهشگاه با 48 سال پیشینه، هم‌اکنون دارای سه پژوهشکده است که کار پژوهش و آموزش و یک معاونت با نام اطلاع‌رسانی علم و فناوری ایران است که کار مدیریت اطلاعات علمی و فناورانه را انجام می‌دهد. پژوهشگاه از سال 1388 نیز از سوی دبیر شورای‌عالی عتف به عنوان سازمان متولی و نهاد اداره کننده سامانه مدیریت اطلاعات تحقیقاتی (سمات ملی) تعیین شد. افزون بر این، پژوهشگاه دبیرخانه شورای تأمین منابع علمی نیز هست. پژوهشگاه وظایف خود را با همکاری و همراهی بیش از 150 عضو هیئت علمی و  کارشناس  به انجام می‌رساند.

پژوهشگاه هم‌اکنون دارای پایگاه داده‌ای با نزدیک یک میلیون رکورد از مدارک علمی و فنی کشور است و به صورت رسمی، کار ثبت اطلاعات پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکترا و پیشنهادیه آنها و همچنین هماهنگی اشتراک منابع را در کشور به انجام می‌رساند. پژوهشگاه در شبکه اطلاع‌رسانی آسیا و اقیانوس آرام (اپین) عضویت و نمایندگی ایران را در این شبکه بر عهده دارد.

این برنامه که تنها با یاری خداوند و پشتیبانی وزارت و هیئت امنا به‌ویژه در زمینه‌های مالی و حقوقی و همچنین همکاری و همراهی اعضای پژوهشگاه دست‌یافتنی است، با ارائه جهت و رویکردی پایدار برای پنج سال آینده، پژوهشگاه را در انجام مأموریت خود یاری می‌کند. هر چند دنبال کردن استراتژی‌ها و کارهای کلیدی این برنامه، دست‌یابی کامل به چشم‌انداز پژوهشگاه را به دنبال نخواهد داشت، اما بهترین راه برای نزدیک شدن به آن است. چشم‌اندازی که بر پایه پژوهش، مدیریت اطلاعات، توسعه نیروی انسانی،‌ و همکاری و هماهنگی شکل می‌گیرد.

ویژگی برتری‌بخش استراتژی در پویایی آن است. از همین رو از اعضای دانشور پژوهشگاه درخواست می‌شود با پیشنهادهای ارزنده خود در بهبود آن مشارکت جویند. پیشاپیش از این همکاری، سپاس‌گزاری می‌شود.

واژه‌نامه

وزارت: وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری.

پژوهشگاه: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.

سمات ملی: سامانه مدیریت اطلاعات تحقیقاتی (ملی).

سمات وزارتی: سامانه مدیریت اطلاعات تحقیقاتی (وزارتی).

اطلاعات علمی و فناورانه: اطلاعاتی که در کارهای علمی یا فناورانه قابل استفاده یا لازم هستند، یا اطلاعاتی که از چنین کارهایی پدید می‌آیند.

مدرک: هر شکل چاپی، دیداری، شنیداری، الکترونیکی، و/ یا دیگر انواع رسانه‌ها که «در» یا «بر» آنها، اطلاعات نوشته، ثبت، ذخیره، نمایش‌ داده،‌ و/ یا تولید شده باشد.

مدرک علمی و فنی: مدرکی که حاوی اطلاعات علمی و فناورانه باشد.

کتابخانه: سازمان یا واحد سازمانی دارای مجموعه‌ای سازمان‌دهی شده از مدارک علمی و فناورانه برای استفاده عاملان فعالیت‌های علمی و فناورانه.

مرکز اطلاع‌رسانی: سازمان یا واحد سازمانی دارای فعالیت‌هایی مانند فراهم‌آوری، سازمان‌دهی، تحلیل، ذخیره، بازیابی، و اشاعه اطلاعات علمی و فناورانه.

علوم اطلاعات: معرفت نسبت به اطلاعات و تولید، استفاده، و مدیریت آن که از کاربرد طیفی از رشته‌های گوناگون علمی در پاسخ به پرسش‌های مربوط‌ پدید می‌آید.

فناوری اطلاعات: تمامی گونه‌های رایانه‌ها، هم سخت‌افزار و هم نرم‌افزار آنها، و همچنین شبکه‌های ارتباط بین دو یا چند رایانه و فناوری‌های رایانه‌ای و ارتباطی یک‌پارچه.

مدیریت اطلاعات: فرایند تولید،‌ انتقال، گردآوری، سازمان‌دهی، ذخیره، بازیابی، حفظ،‌ تحلیل، اشاعه، و کاربرد اطلاعات علمی و فناورانه.

پایگاه اطلاعات: مجموعه‌ای از اطلاعات سازمان‌یافته که به‌آسانی قابل بازیابی است و با کاربست فناوری اطلاعات فراهم می‌شود.

اطلاع‌رسانی: هر گونه کار یا خدمتی که برای پاسخ به نیازهای اطلاعاتی عاملان فعالیت‌های علمی و فناورانه نیاز باشد.

استراتژی‌ پی‌گیرانه: استراتژی‌ای که دنبال می‌شده‌ است و همچنان باید پی‌گیری شود. این استراتژی با یک ستاره نشان داده می‌شود.

استراتژی بازنگرانه: استراتژی‌ای که دنبال می‌شده است، ولی باید با کاربست رویکردهای تازه‌ای پی‌گیری شود. این استراتژی با دو ستاره نشان داده می‌شود.

استراتژی نوآورانه: استراتژی‌ای که نوین است و تاکنون انجام نشده یا با رویکردهای نوآورانه‌ای بدان پرداخته می شود. این استراتژی با سه ستاره نشان داده می‌شود.

بیانیه مأموریت

برای انجام این مأموریت، پژوهشگاه در چارچوب اساسنامه خود:

1. پژوهش‌های توسعه‌ای، کاربردی، و بنیادی انجام می‌دهد و دستاوردهای آن را اشاعه می‌دهد؛

2. در مدیریت اطلاعات علم و فناوری کشور مشارکت می‌کند؛

3. در هماهنگی مدیریت اطلاعات علمی و فناورانه در کشور مشارکت می‌کند؛

4. اشتراک منابع را در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی کشور برنامه‌ریزی و هماهنگ می‌کند؛

5. تصویر و نمای علم و فناوری کشور را بازنمایی می‌کند؛

6. بینش، دانش، و مهارت‌ها؛ و پیوند منابع انسانی را گسترش می‌دهد؛

7. دستاوردها و یافته‌های علمی و فنی کشور و جهان را در زمینه علوم و فناوری اطلاعات منتشر می‌کند؛

8. با نهادهای علوم و فناوری اطلاعات و اطلاع‌رسانی در ایران و جهان همکاری می‌کند؛

9. به کارگزاران علوم و فناوری اطلاعات و اطلاع‌رسانی کشور مشاوره می‌دهد؛

10. «وزارت» و مجامع جهانی را در زمینه علوم و فناوری اطلاعات و اطلاع‌رسانی، بسته به‌مورد، نمایندگی می‌کند.

فلسفه و ارزش‌ها

پژوهشگاه باور دارد که:

1. علوم و فناوری اطلاعات در کشور و جهان اهمیتی روزافزون دارد؛

2. اطلاعات علمی و فناورانه در توسعه همه سویه کشور نقشی کلیدی دارد؛

3. ظرفیت ملی تولید و پردازش اطلاعات علمی و فناورانه در ارتقای جایگاه جهانی کشور جایگاهی بنیادین دارد؛

4. کتابخانه‌ها،‌ و مراکز و کارشناسان اطلاع‌رسانی همگام با دانشمندان دیگر علوم و فناوری در پدیدآوری جامعه اطلاعاتی و دانش‌مدار نقشی برتر دارند؛

5. برای مانایی و پیشرفت در عصر اطلاعات و دانش به رویکردی علمی و پژوهشی نیاز است؛

6. توجه به پیامدهای فرهنگی و اجتماعی کاربرد فناوری اطلاعات بایسته است؛

7. توسعه نیروی انسانی، بنیان توسعه علوم و فناوری اطلاعات است؛

8. همکاری و هماهنگی برای پیشبرد کارایی و اثربخشی علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، و اطلاع‌رسانی بایسته است؛

9. همگامی با دگرگونی‌های شتابان علمی و فنی در حوزه علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، و اطلاع‌رسانی بایسته است؛

10. در مدیریت اطلاعات و کاربرد فناوری اطلاعات، پیروی از اصول اخلاقی بایسته است؛

11. ایفای نقش فعال در گسترش دانش بشری و فرایند جهانی‌سازی بایسته است؛

12. اطلاعات علمی و فناورانه کشور از آن همه مردم است و باید به کار رود، به اشتراک گذاشته شود، حفظ گردد، و به آیندگان انتقال یابد.

پژوهشگاه در کار خود:

1. کرامت انسان‌ها را گرامی می‌دارد؛

2. از آموزه‌های اسلام و قوانین و مقررات پیروی می‌کند؛

3. مصالح ملی را از مصالح سازمانی و فردی برتر می‌داند؛

4. از اصول و روش‌های علمی بهره می‌برد؛

5. آماده همکاری و هماهنگی است و آن را ترویج می‌کند؛

6. به ظرفیت‌های سازمانی خود اتکا می‌کند؛

7. نگاه سیستمی و بلندمدت دارد. 

قلمرو

قلمرو کار پژوهشگاه:

1. در «پژوهش»؛ نیازهای کشور و پژوهشگاه، و همچنین مرزهای دانش؛

2. در «مدیریت اطلاعات»؛ اطلاعاتی که در فعالیت‌های علمی یا فنی قابل کاربرد یا لازم هستند، یا اطلاعاتی که از چنین فعالیت‌هایی پدید می‌آیند؛

3. در «فناوری اطلاعات»؛ توسعه فناوری‌های نرم و فناوری‌هایی که پشتیبان مدیریت اطلاعات و اطلاع‌رسانی باشند؛

4. در «توسعه منابع انسانی»؛ منابع انسانی شاغل در علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، و اطلاع‌رسانی، کاربران اطلاعات علمی و فناورانه، و علاقه‌مندان به این حوزه‌ها است.

استراتژی‌های پشتیـبان

اولویت‌گذاری

استراتژی‌های پشتیبان، زمینه کار پژوهشگاه را فراهم می‌کنند. افزون بر این، پژوهشگاه باید آنچه را که انجام می‌دهد، اولویت‌بندی کند. کاری بیشترین اولویت را خواهد داشت که معیارهای بیشتری را براورده سازد. مجموعه معیارهای اولویت‌بندی برای کارهای پژوهشگاه عبارت‌اند از:

تأثیر

کارهایی که پوشش بیشتری از قلمرو را در بر گیرند، ذی‌نفعانِ با قدرت اهرمی بالاتری را هدف قرار دهند، و/ یا دگرگونی‌های پایدارتری را پدید آورند.

تمایز

کارهایی که دامنه بیشتری از تمایزات را نسبت به فعالیت‌های دیگران در بر داشته باشند.

کارکرد

کارهایی که کارکردهای گونه‌گون‌تری را برای پژوهشگاه ایفا کنند.

پیشینه

کارهایی که بر بنیان‌های استوار پیشین انجام شوند.

استراتژی‌های پیشران

چشم‌انداز

پژوهشگاه با یاری خداوند و همکاری و همراهی اعضای خود، با بهبود سازمان و مدیریت، پیشبرد جایگاه پژوهشگاه و استادان پژوهشی، و تأمین منابع مالی؛ پایه استواری را برای توسعه کارش فراهم خواهد ساخت.

پژوهشگاه، کار پژوهش و پشتیبانی پژوهش را با تمرکز بر مأموریت‌ها، نیازها، و اولویت‌ها با چنان کارایی و اثربخشی‌ای انجام می‌دهد که پژوهش یک نهاد پایدار و پیشرو در پژوهشگاه شود و از این رهگذر، پژوهشگاه به یک سازمان نمونه در میان همتایان خود در کشور بدل گردد و کانون دانش و نوآوری در علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، و اطلاع‌رسانی؛ مرجع مشاوره سیاست‌گذاران و کارگزاران در این زمینه؛ و یکی از هدف‌های نخست کار علمی و پژوهشی دانش‌آموختگان این رشته‌ها شود.

پژوهشگاه با گسترش پوشش در مدیریت اطلاعات علمی و فناورانه کشور، کانون برتر این گونه اطلاعات را در کشور می‌سازد و با پیشبرد مدیریت اطلاعات به تحلیل و تولید اطلاعات استراتژیک، همراه و پشتیبان سیاست‌گذاران علم و فناوری، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها، و کاربران این اطلاعات در عملکرد بهتر آنان خواهد شد. استانداردسازی همه سویه مدیریت اطلاعات مانند نرم‌افزار، سخت‌افزار، شبکه، و امنیت؛ پیوند میان سازمان‌های همکار و تبادل اطلاعات میان آنها را ساده خواهد ساخت و عملکرد پژوهشگاه را بهبود خواهد بخشید.

منابع انسانی در علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، اطلاع‌رسانی، کاربران اطلاعات علمی و فناورانه، و علاقه‌مندان به این حوزه‌ها بر پایه نیازهایی که دارند، می‌توانند آموزش‌های روز را در پژوهشگاه بیابند. پژوهشگاه نیز با رویکردی علمی، دانش و تجربه‌های فردی و سازمانی خود را در این زمینه‌ها به جامعه هدف عرضه می‌کند، به گونه‌ای که دانش‌‌اندوزی و دانش‌آموزی در پژوهشگاه یکی از هدف‌های نخست علاقه‌مندان دانش شود و دانش‌آموختگان پژوهشگاه در جامعه علمی کشور به دانش و مهارت برتر شناخته شوند و پست‌های کلیدی‌ را در این زمینه به‌دست گیرند.

همکاری از پایه‌های کار پژوهشگاه است و از این رهگذر، افزون بر دسترسی به بازار و منابع دیگران، بازار و منابع پژوهشگاه در اختیار دیگران قرار می‌گیرد و بدین‌سان، ظرفیت‌های کشور و هم‌سو با مأموریت پژوهشگاه به کارایی و اثربخشی بالاتری می‌رسند. پژوهشگاه با استانداردسازی و کاربست سازوکارهای هماهنگی رویاروی، کار خود را با سازمان‌های دیگر به سوی هدف‌های سازمانی، بخشی، و ملی هماهنگ می‌سازد تا بیشترین بهره‌وری از منابع کشور به‌دست آید.