ارائه الگوی تحلیل استنادی خودکار پایان‌نامه‌ها و رساله‌های پایگاه اطلاعات علمی ایران(گنج)

ارائه الگوی تحلیل استنادی خودکار پایان‌نامه‌ها و رساله‌های پایگاه اطلاعات علمی ایران(گنج)
نوع طرح پژوهشی: 
چکیده

تحلیل استنادی یکی از روش‌های کمی در حوزه کتاب‌سنجی و علم‌سنجی است که به بررسی متون علمی بر اساس شمارش تعداد استنادهای تعلق گرفته به آن‌ها می‌پردازد. در مطالعات تحلیل استنادی، مراجع استناد شده در متون مورد شمارش و بررسی قرار گرفته و تحلیل‌های مختلفی بر اساس آن انجام می‌شود. تحلیل استنادی به بررسی رابطه میان مدارک استنادشونده و استنادکننده و بررسی این که چه کسی به چه کسی استناد می‌کند، می‌پردازد. اغلب مطالعات تحلیل استنادی با اهداف زیر انجام می‌شود: بررسی شبکه‌های هم‌استنادی،‌ کشف گرایش نویسندگان در استفاده از انواع منابع اطلاعاتی (کتاب، مقاله و... )، بررسی رفتار استنادی پژوهشگران،‌ بررسی رابطه فکری و علمی پژوهشگران. در این میان شاخص‌های بسیاری وجود دارند که در حوزه علم‌سنجی به تحلیل استنادی کمک می‌نمایند. برخی از این شاخص‌ها عبارتند از: اچ ایندکس، کسر ام، ای ایندکس، ام ایندکس،‌ آر ایندکس،‌ ای آر ایندکس، اچ اسکوور،‌ اچ وان و دبلیو ایندکس. همچنین برخی پایگاه‌های اطلاعاتی که به عنوان نمایه‌های بین‌المللی بکار می‌روند و کار ذخیره و بازیابی اطلاعات علمی را برعهده دارند در کنار هدف اصلی خود که همان ذخیره و بازیابی اطلاعات به کار تحلیل اطلاعات و ارائه خدمات تحلیل استنادی نیز پرداخته‌اند. برخی از نمایه‌های مهم که کار تحلیل استنادی منابع خود را نیز بر عهده دارند عبارتند از: نمایه‌های استنادی موسسه تامسون رویترز، پایگاه اسکوپوس، گوگل اسکالر و ... .

پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج)، دستاورد کاربرد فناوری اطلاعات در خدمات مدیریت اطلاعات علم و فناوری در پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) است. پیشینه این بخش از خدمات ایرانداک به دهه چهل باز می‌گردد که کار گردآوری، سازمان‌دهی،‌ و اشاعه اسناد علمی و فناورانه در مرکز اسناد علمی آغاز شد. قلمرو مدیریت اطلاعات علم و فناوری بسیار گسترده بوده و طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌ها،‌ رساله‌ها، پیشنهاده‌ها، پروانه‌های اختراع، گزارش‌های دولتی، همایش‌های علمی، نشریه‌های علمی، مقاله‌های علمی، ناشران علمی، و روزنامه‌ها و همچنین کتاب‌شناسی‌ها، واژه‌نامه‌ها، و فهرست‌های مستند نام‌ها را در بر داشته است. لیکن اکنون بیشترین داده‌های روزآمد گنج از پایان‌نامه‌ها و رساله‌هاست و تمرکز گنج بر روی گردآوری،‌ سازماندهی و اشاعه و دسترسی به اطلاعات پارساهاست. این پایگاه هم‌اکنون مرجع بسیاری از پژوهشگران ایران و جهان است و روزانه بیش از ده هزار کاربر، ده‌ها هزار جست‌وجو در آن انجام می‌دهند. این سامانه بنیان سامانه‌های دیگری در ایرانداک همچون سامانه همانندجو، سامانه پیشینه پژوهش، و برخی از داشبوردهای رصدخانه پژوهش و فناوری نیز هست و داده‌های بسیاری بر روی آن قرار دارد. سامانه گنج همچون سامانه‌هایی مانند اسکوپوس و وب‌آوساینس پتانسیل بالقوه‌ای برای ارائه تحلیل‌های استنادی دارد. مسئله اینجاست که در کشور سامانه و یا ابزاری که بتواند در تعیین شبکه‌های هم‌استنادی،‌ کشف گرایش نویسندگان در استفاده از انواع منابع اطلاعاتی (کتاب، مقاله و... )، بررسی رفتار استنادی پژوهشگران و بررسی رابطه فکری و علمی پژوهشگران عمل نماید وجود ندارد و این شکاف می‌تواند با بکارگیری ابزارها و الگوریتم‌های مناسب بر روی سامانه گنج ایرانداک از بین برود و بهره‌وری بیشتری از داده‌های ذخیره شده موجود داشته باشیم. برای رسیدن به اهداف تحلیل استنادی که پیشتر بیان شد، قبل از ارائه الگوریتم و پیاده‌سازی برنامه‌های مناسب،‌ نیاز است تا مطالعه بر روی روش‌های مناسب تحلیل استنادی انجام شود و فیلدهای مورد نیاز تحلیل استنادی و بازنمایی ونحوه ارائه گزارشات بر روی سامانه گنج (دسته‌بندی‌ها، ‌فیلترها ‌و ...) مشخص گردد. در این راستا همچنین به شناخت مخاطبان و نیازسنجی مخاطبان تحلیل استنادی پارساها در سامانه گنج می‌پردازیم. این مطالعات سرانجام در قالب الگویی پیشنهادی تحلیل استنادی پارساهای پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) در دو سطح پایه و پیشرفته ارائه خواهد شد که هدف اصلی این مطالعه است. در این پژوهش قصد نداریم به خودکارسازی تحلیل استنادی در پایگاه گنج بپردازیم، لیکن الگویی که استخراج و ارائه خواهد شد،‌ بر مبنای بررسی نمونه‌های موردی تحلیل استنادی خودکار است و قصد دارد در راستای خودکارسازی تحلیل استنادی در سامانه گنج بگار گرفته شود. خروجی این پژوهش الگویی نظری است که ساختار و ابعاد و گزارشات موردنیاز تحلیل استنادی خودکار مورد نیاز در سامانه گنج را شناسایی و ارائه می‌کند.

دسته‌بندی موضوعی: 
استناد: 

رویا پورنقی، و مریم موسوی‌زاده. زودآیند. ارائه الگوی تحلیل استنادی خودکار پایان‌نامه‌ها و رساله‌های پایگاه اطلاعات علمی ایران(گنج). تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.

افزودن دیدگاه