به گزارش «روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» دکتر لطف‌اله نبوی، عضو هیئت ‌علمی دانشگاه تربیت مدرس، با عنوان "روش علمی و چالش‌های مرجعیت علمی" در نشست دوم از سلسله نشست‌های تخصصی نخستین همایش ملی مرجعیت علمی که با حضور رؤسا و معاونان دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های تهران، در ایرانداک برگزار شد، سخنرانی کرد.

دکتر نبوی با اشاره به مفهوم مرجعیت خاطر نشان کرد: وقتی از مرجعیت علمی صحبت می‌کنیم بدون ارجاع معنی ندارد، هم به لحاظ لغت هم به لحاظ محتوی. تا اسنادی وجود نداشته باشد، مرجعیت معنایی پیدا نمی‌کند. اگر انتشار علمی نباشد، مرجعیت علمی بی‌معنی است. پس باید تولیدات علمی را منتشر کنیم. منظور از فعالیت علمی، می‌تواند فعالیت‌های آموزشی یا صرف تجربه یا صرف کاربرد یا عمل مفید باشد. در واقع منظور ما اسطوره‌ها و مفاهیم غیرعلمی نیست. برای مثال وقتی صحبت از طب سنتی می‌شود عمل و تجربه پزشکی است، ولی علم پزشکی نیست. آنچه که آموزش را از پژوهش، و علم را از عمل جدا می‌کند، روش علمی است. باید بدانیم که چه چیزی باعث می‌شود که یک تجربه به یک علم تبدیل شود. علم محصول به‌کارگیری روش علمی است. علم به معنی عام باید اعمال شود.

وی درباره ارکان روش علمی گفت: روش علمی سه رکن اساسی دارد: مسئله‌یابی، نظریه‌پردازی و اعتبارسنجی. هرگونه پژوهش باید مبتنی بر روش علمی باشد. حل مسئله معانی متفاوتی دارد. منظور ما مسئله پژوهش است. نخست ما با سؤال‌ها سر و کار داریم. سؤال ما را به مسئله پژوهش رهنمون می‌کند. برای ما ذهنیت علمی ایجاد می‌کند. اگر ذهنیت علمی ایجاد شد، انتظار تبیین درست می‌شود. منطق تبیین در مقالات کارل همپل دیده می‌شود. اگر با تبیین‌های غیرموثق مواجه شویم، دچار مسئله می‌شویم. اگر گام اول که مسئله است را درست تعریف کردیم به نظریه‌پردازی وارد می‌شویم. دو نگاه در نظریه‌پردازی وجود دارد یکی آنکه تا قرن بیستم کاربرد داشت و آن نظریه‌سازی است. نظریه مولود داده‌هاست. این رویکرد به شدت محدودکننده است و امروزه مدنظر نیست. رویکرد بعدی که امروزه حاکم است و بر اساس پردازش است، خلاقیت نام دارد. با خلاقیت تلاش می‌شود که توسط شواهد نظریه بدست بیاید. این رویکرد عقل‌گرایی است. دکتر نبوی به نقل از انیشتین در نامه‌ها گفت: نظریه‌ها مثل چراغ‌ها هستند تا چراغی روشن نشود شواهد دیده نمی‌شوند. نظریات علمی را از مشاهدات نمی‌توان استخراج کرد، بلکه باید آنها را ابداع کرد.

عضو هیئت ‌علمی دانشگاه تربیت مدرس درباره اعتبارسنجی خاطرنشان کرد: باید فرض کنیم درختی به نام آزمون داریم یا باید به سمت ریشه‌ها برویم یا به سمت میوه‌ها. اگر به ریشه‌ها برویم، روش تحلیل منطقی است. اما در علوم تجربی به میوه‌ها استناد می‌کنیم که روش تبیینی-تجربی است. نظام انتشاراتی ما باید دو ویژگی داشته باشد. باید جامع و مانع باشد، که مانعیت مهم‌تر از جامعیت است. مرحله بعدی داوری علمی است. تأییدها تا وقتی اعتبار دارند که مخالفی وجود نداشته باشد. با فرض اینکه جامعیت و مانعیت درست باشد به مرجعیت علمی می‌رسیم. ارجاع علمی اگر درست باشد باید زمینه‌ساز تولید علم باشد. در مرجعیت علمی باید چرخه‌ای صورت بگیرد، تولید علمی ابداع‌ها و نوآوری‌ها را در بر می‌گیرد. این ابداع‌ها باید منتشر شوند تا دانش را تقویت کنند، بعد به آن‌ها ارجاع می‌شود تا مسئله پژوهشی تقویت شود و مسئله را حل ‌کند.

گفتنی است این سخنرانی چهارشنبه 29 شهریورماه ۱۴۰۲ از ساعت 9 تا ۱1، در تالار آینده ایرانداک برگزار شد.