به گزارش «روابط‌ عمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» طرح پژوهشی «شناسایی و ارزش‌گذاری سنجه‌های سنجش تأثیر پژوهش در ایران» توسط بهروز رسولی، عضو هیئت علمی پژوهشکده جامعه و اطلاعات به پایان رسید.

تأثیر پژوهش از تازه‌ترین و کلیدی‌ترین رویکردهای ارزیابی است که امروزه به پارادایمی در عرصه علم و پژوهش بدل گشته است. تأثیر پژوهش به معنای آن است که پژوهش‌ها تا چه اندازه بر جوامع اثرگذار هستند و توانایی حل مشکلات آنها را دارند. سنجش تأثیر پژوهش نیازمند چارچوبی منسجم است که این فرایند را شدنی سازد. هدف کلیدی این پژوهش شناسایی و ارزش‌گذاری کلیدی‌ترین ابعاد، شاخص‌ها، و سنجه‌های تأثیر پژوهش، پیشنهاد چارچوبی نظام‌مند، و ساخت سامانه‌ای برخط برای سنجش این چارچوب در بافت ایران است.

برای دستیابی به این هدف، پس از مرور نظام‌مند نوشته‌ها و روزآمدی چارچوب پیشنهادیِ خسروی، پورنقی، و رسولی (1397)؛ برای شناسایی ابعاد، شاخص‌ها و سنجه‌های چارچوب تأثیر پژوهش با 20 خبره موضوعی و سیاست‌گذار مصاحبه شده است. مصاحبه‌ها ضبط و پیاده‌سازی و با بهره‌گیری از روش‌های تحلیل داده‌های کیفی، کدگذاری و دسته‌بندی شده‌اند. سپس، چارچوب سنجش تأثیر پژوهش در پرسشنامه‌ای سازماندهی و به 18 سیاست‌گذار و متخصص سپرده شده تا ابعاد، شاخص‌ها، و سنجه‌ها را اولویت‌گذاری و وزن‌دهی کنند. پس از وزن‌دهی این چارچوب، سامانة تأثیر پژوهش طراحی شده که دربردارندة ابعاد، شاخص‌ها، و سنجه‌های گوناگون است و در آن می‌توان به مقایسه روند پژوهش و روند ابعاد، شاخص‌ها، و سنجه‌های گوناگون دست زد.

بر پایه یافته‌های مرور نظام‌مند نوشته‌ها، روی هم، 42 سنجه تازه به چارچوب پیشنهادیِ خسروی، پورنقی، و رسولی (1397) افزوده شده‌ است. از این رو، 143 سنجه از مرور نظام‌مند نوشته‌ها و آثار دانشگاهی به دست آمده است. در گام بعدی، تحلیل مصاحبه‌ها نشان داده که افزون بر بُعدها، شاخص‌ها، و سنجه‌های شناسایی شده در نوشته‌ها، 12 سنجه دیگر هم برای اندازه‌گیری تأثیر پژوهش اهمیت دارد. از این رو، شمار سنجه‌های تأثیر پژوهش به 155 سنجه رسیده که در 20 شاخص دسته‌بندی شده‌ است. بر پایه داده‌های گردآوری شده چارچوب سنجش تأثیر پژوهش دربردارنده شش بُعد کلیدی، یعنی (1) تأثیر آموزشی و پژوهشی، (2) تأثیر بهزیستی و سلامت، (3) تأثیر اقتصادی، کسب‌وکاری، و خدماتی، (4) تأثیر اجتماعی و فرهنگی، (5) تأثیر سیاسی، سیاست‌گذاری، و قانون‌گذاری، و (6) تأثیر زیست‌محیطی است. بر پایه داده‌های گردآوری شده، پاسخ‌دهندگان وزن بُعد «تأثیر اقتصادی، کسب‌وکاری، و خدماتی» را بیش از دیگر بُعدها ارزیابی کرده‌اند و از دیدگاه آنان تأثیر پژوهش باید بیش از هر چیز دیگری در اقتصاد، کسب‌وکار، و خدمات نمایان شود. وزن بُعد «تأثیر اقتصادی، کسب‌وکاری، و خدماتی» بیش از 25 درصد به دست آمده است و نشان داده که اهمیت این بُعد به شکل چشم‌گیری بیش از دیگر بُعدهای چارچوب سنجش تأثیر پژوهش است.

بر پایه داده‌های گزارش شده، وزن بُعدها و شاخص‌های چارچوب سنجش تأثیر پژوهش تا اندازه زیادی نزدیک به هم هستند؛ احتمالاً به این دلیل که سیاست‌گذاران و متخصصان موضوعی مشارکت کننده در فرایند وزن‌دهی و ارزش‌گذاری «محافظه‌کارانه» به بُعدها و شاخص‌های تأثیر پژوهش وزن داده‌اند. بر پایه چارچوب پیشنهادی در پژوهش کنونی، می‌توان تأثیر پژوهش را به شکل کمی اندازه‌گیری کرد. از این رو، پیاده‌سازی این چارچوب در عمل می‌تواند گرهی از مشکلات پژوهش در کشور بگشاید.