طراحی نظام ملی شناساگر دیجیتال اشیا اطلاعاتی
یکی از مفاهیم اصلی در شناسایی یک شی یا موجودیت در محیط دیجیتال شناسگر دیجیتال است. سیستمهای شناسگر دیجیتال به دنبال بروز مشکلات زیادی از جمله عدم ثبات و یکتایی نظامهای شناسگر فیزیکی و مکانیاب یکدست منابع (URL) در محیط دیجیتالی، شکل گرفتند. این شناسگرها با استفاده از نامهای غیرمستقیم برای سیستم نام دامنه (DNS)، ثبات و یکتایی نامهای میزبان را تضمین میکنند. با توجه به اهمیت این شناسگرها در مدیریت محتوا در محیط دیجیتالی، بر اساس بررسیهای انجام شده، در ایران تاکنون سیستمی مناسب و پژوهشی که اقدام به طراحی الگوی ارزیابی مؤلفههای سیستمهای موجود شناسگر دیجیتال در سطح جهان و طراحی و اعتبارسنجی سیستمی ملی به زبان فارسی کرده باشد، یافت نشد. این موضوع با توجه به نیازهای موجود ایران به این سیستم در حوزههایی مانند نظامهای استنادی، انتشارات علمی، آرشیو وب و تجارت الکترونیکی و مشخصههای متمایزکننده کشور ایران در حوزههایی مانند وجود زیرساخت شبکه ملی اطلاعات و نبود مکانیزم اجرای حقوق مالکیت معنوی در محیط دیجیتالی اهمیت بیشتری پیدا میکند. از سوی دیگر سیستمهای شناسگر دیجیتال موجود در سطح جهان در حوزههای سطوح مفهومی شناسایی، تخصیص شناسگر، انجام عملیات وضوح چندگانه و کشف نقض حقوق مالکیت دارای نواقص جدی هستند. بنابراین هدف اصلی این پژوهش، طراحی سیستم ملی شناسگر دیجیتال اشیاء و موجودیتهای اطلاعاتی تعیین شد که در آن راهکارهای کاربردی برای نواقص اشاره شده ارائه شود. این پژوهش از نظر الگوی پارادایمی عملگرا، از نظر جهتگیری کاربردی و از نظر افق زمانی مقطعی است. در این پژوهش در بخش تحلیل پس از شناسایی کاربردها و نیازهای سطح ملی، ارزیابی شناختی ( مبتنی بر چارچوب پایهای متشکل از ۷ معیار اصلی در ۳ حوزه خصوصیات شناسگر، پوشش محیط دیجیتال و جامعیت و گستره) و ارزیابی کیفی (مبتنی بر چارچوبی متشکل از ۷ مؤلفه و ۶۴ شاخص کارایی) سیستمهای شناسگر دیجیتال معتبر موجود در سطح جهان، شامل ARK ،DOI ،Handle ، PURL ، UCI و URN انجام شد. سپس در بخش طراحی اقدام به طراحی مفهومی سیستم شناسگر دیجیتال موجودیتهای پارسی بر اساس متدولوژی نمونهسازی دورانداختنی شد و در نهایت اعتبار طراحی مفهومی و راهکارهای ارائه شده به سه روش الگوبرداری، نمونه اولیه و معیارهای کاربردی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که طراحی مفهومی انجام شده، ضمن اعتبار بالا، راهکارهای کاربردی و معتبری را برای شناسایی همزمان موجودیتها در دو سطوح قالب و آیتم اینترنتی و تخصیص شناسگر دیجیتال با حفظ مشخصه اصلی یکتایی شناسگر، مکانیزم وضوح چندگانه مبتنی بر ثبات نقاط دسترسی و مکانیزم کشف تخلف نقض حقوق مالکیت موجودیتهای شناسایی شده ارائه داده است. نتایج این پژوهش میتواند توسط پژوهشگران حوزه علوم و فناوری اطلاعات، مجریان این سیستمها در سطح جهان، سیاستگذاران محیط دیجیتال بومی در ایران و کاربران حوزههای بالفعل و بالقوه کاربرد شناسگرهای دیجیتالی مورد استفاده قرار گیرد.
