بررسی و تبیین مفاهیم، مسائل، و رهنمودهای اخلاق پژوهش در فضای مجازی

گسترش فضای مجازی و استفاده از اینترنت به عنوان یک آزمایشگاه تحقیقاتی جهان‌گستر و رسانه‌ای در خدمت فعالیت‌های پژوهشی، موجب پیدایش موضوعات و مسائل اخلاقی نوظهور و متعددی گردیده است. در روزهای آغازین به‌ کارگیری اینترنت برای تحقق اهداف پژوهشی به نظر می‌رسید که روش‌شناسی‌های پژوهشی سنتی و روش‌های تحقیق مورد استفاده برای پیش‌برد تحقیقات در محیط‌های فیزیکی، برای تحقق اهداف پژوهشی در تعامل‌های مرتبط با فضای مجازی نیز به‌طور کم‌ و بیش یکسانی قابل استفاده است. اما به‌تدریج پژوهندگان دریافتند که چالش‌ها و مسائل مطرح در پژوهش‌های اینترنتی، از نظر کیفی بعضا متفاوت از چالش‌ها و مسائل پژوهش در جهان فیزیکی است. اخلاق پژوهش اینترنتی به عنوان زیرشاخه‌ای از اخلاق کاربردی شناخته می‌شود که می‌توان آن را محل تلاقی اخلاق پژوهش و اخلاق (فناوری) اطلاعات تلقی کرد. هدف این حوزه مطالعاتی، بررسی و به‌کارگیری ملاحظات اخلاقی برای انجام فعالیت‌های پژوهشی، خصوصا با تمرکز بر سوژه‌های انسانی پژوهیدنی، در فضای مجازی است. در این طرح پژوهشی به گردآوری، تجزیه و تحلیل آرا و نظرات محققان و موسسات پژوهشی و هم‌چنین مسائل و موضوعات اخلاقی مطرح در حوزه اخلاق پژوهش در فضای مجازی پرداخته می‌شود. بر این اساس، شناسایی و ارزیابی مبانی، مفاهیم و نظریه‌های شاخص در این حوزه مطالعاتی؛ تهیه و تدوین فهرستی از مسائل، چالش‌ها و موضوعات اخلاقی مطرح در آن؛ و ارائه چارچوب مفهومی مناسبی برای رشد و توسعه اخلاق پژوهش در فضای مجازی را می‌توان از دستاوردهای این پژوهش برشمرد. این طرح تحت رویکردی توصیفی، در چارچوب پژوهش‌های مستند و مبتنی بر روش تحلیل کیفی است. در چارچوب این روش تلاش می‌شود با مراجعه به منابع و مراجع تخصصی، اصیل و روزآمد، به بررسی و تبیین مفاهیم، مسائل، و معرفی رهنمودهای متعدد اخلاق پژوهش در فضای مجازی پرداخته گردد.