یکی از وظایف اخلاقی پژوهشگران اشتراکگذاری یافتههای علمی است که در پژوهشهایشان به آنها دست مییابند. اگرچه به اشتراکگذاری این یافتهها میتواند برای دیگر پژوهشگران سودمند باشد، ولی عموم مردم نمیتوانند از این یافتهها بیواسطه بهرهبرداری کنند. ترویج علم به دنبال راههایی است تا عموم مردم نیز بتوانند از یافتههای علمی بهرهمند شوند. نگارش خلاصه همگانفهم از نمونه این راههاست که باید به زبانی ساده، بدون واژگان تخصصی، و با تشریح اصطلاحهای فنی نوشته شود. در این مقاله مفهوم خلاصه همگانفهم، زمینههای موضوعی و اشکال بکارگیری آن در نوشتههای علمی، و شاخصهای تدوین آن تبیین شدهاند. با روش «تحلیل اسنادی»، اسناد در پیوند با خلاصه همگانفهم جستوجو، بازیابی، مطالعه، و از منظر تخصصی تجزیه و تحلیل شدهاند. جامعه این پژوهش دربردارنده سازمانها و نوشتههایی است که به تعریف و توضیح ساختار خلاصه همگانفهم پرداختهاند. بر مبنای تعاریف ارائه شده در 34 منبع، 17 شاخص کلیدی که در تدوین خلاصه همگانفهم نقش داشتند استخراج شدند و در سه بُعدِ «شکلی و صوری»، «محتوایی» و «ارزیابی» دستهبندی شدند. مقالات علمی پژوهشی، طرحهای پژوهشی پایانیافته، پیشنهادیههای پژوهشی، پایاننامهها و رسالههای دانشگاهی ازجمله کلیدیترین منابعی بودند که به منظور تهیه و انتشار خلاصههای همگانفهم معرفی شدهاند. موضوعاتی نظیر پزشکی، سلامت، و مراقبتهای بهداشتی در اولویت بکارگیری در تهیه و تولید خلاصههای همگانفهم قرار گرفته است. اگر چه این تکنیک را نمیتوان به این چند حوزه محدود کرد.
شهریاری، پرویز، قاسم آزادی احمدآبادی، و بهروز رسولی. 1397. خلاصه همگانفهم و اخلاق پژوهش. مقاله ارائه شده در همایش اخلاق علم و آموزش عالی، تهران.
