پیشنهاد و ارائه یک چارچوب اخلاقی هنجاری برای حمایت از مالکیت فکری در نظام علم، فناوری و نوآوری

چکیده

نظام مالکیت فکری به عنوان یکی از زیرساخت‎های ضروری برای توسعه دانش‌‏بنیان از جمله الزامات و زیرساخت‌های توسعه علم، فناوری و نوآوری و تکمیل زنجیره ایده تا ثروت است. یکی از ملزومات اولویت‌دار ارتقای نظام مالکیت فکری در جامعه، افزایش آگاهی عمومی و دانش تخصصی نسبت به آن است. این دانش و آگاهی زمینه‌‏ساز مشارکت اجتماعی و همسوشدن باورها و رفتارهای جامعه با انتظارات و هنجارهای مطلوب نظام مالکیت فکری است. (آیین‌نامه مالکیت فکری ۱۳۹۰، ۲)

نظام حقوق مالکیت فکری صرفاً ساخته و پرداخته حقوق‌دانان نبوده است، بلکه نظریه‌های فلسفی، اخلاقی و سیاسی متعددی در ترسیم ساختار و تنظیم قواعد و تعمیق مباحث آن نقش داشته‌اند. هدف اصلی نظام مالکیت فکری، حمایت از پدیدآورندگان، مبتکران و افراد خلاق در برابر محصولات و دستاوردهای فکری ایشان است. نظام‌های مالکیت فکری در کشورهای مختلف در ضرورت حمایت از پدیدآورندگان آثار فکری اتفاق نظر دارند، آن‌چنان که حقوق اقتصادی و اخلاقی محصولات و دستاوردهای فکری را از آنِ پدیدآورنده آن برمی‌شمرند. یکی از عوامل موثر در شکل‌گیری و توسعه مفاهیم و مصادیق مالکیت فکری، مبانی نظری آن است؛ این مبانی، از ابعاد گوناگون حقوقی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فلسفی، و اخلاقی قابل بحث و بررسی است. به بیانی دیگر، بدون شناخت و تامل درباره مبانی نظری و زیرساخت‌های بنیادی نظام‌های مالکیت فکری، تحقق و پیش‌برد اهداف آن ممکن نیست. (حکمت‌نیا ۱۳۸۷، ۲۱-۲۲) اگر چه شرط لازم برای تحقق نظام مالکیت فکری در هر جامعه‌ای، تثبیت جایگاه حقوقیِ قواعد و مقررات آن است، اما به نظر نمی‌رسد این جایگاه، شرط کافی برای پیشبرد اهداف نظام مالکیت فکری را برآورده نماید. می‌توان بیان کرد که مهم‌ترین آسیب محتمل بر تحقق نظام مالکیت فکری بدون توجه به ابعاد غیرحقوقی آن، تقلیل ارزش‌های اجتماعی و اخلاقی این نظام به امر حقوقی و بی‌توجهی به مسئولیت‌پذیری جامعه مخاطب آن است.

این طرح پژوهشی در چارچوب پژوهش‌های اسنادی (documentary research) و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای است که در چهار گام تحقق می‌یابد. گام اول، به گردآوری آرا و نظرات متعدد درباره ابعاد اخلاقیِ نظام حقوقی مالکیت فکری می‌پردازد. در گام دوم، این نظرات مورد تجزیه و تحلیل استدلالی قرار می‌گیرد. گام سوم، به تاثیر اِمکانی این ابعاد اخلاقی بر نظام علم، فناوری و نوآوری می‌پردازد. در گام چهارم، چارچوبی هنجاری برای امکان تحقق اخلاقی نظام مالکیت فکری در حمایت از نظام علم، فناوری و نوآوری پیشنهاد می‌گردد.

دسته‌بندی موضوعی: 
استناد: 

ثقه‌الاسلامی، علیرضا. زودآیند. پیشنهاد و ارائه یک چارچوب اخلاقی هنجاری برای حمایت از مالکیت فکری در نظام علم، فناوری و نوآوری. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.

افزودن دیدگاه