به گزارش لیزنا، به دعوت کمیته مطالعات صنفی انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران، یکشنبه 23 شهریور 1404 نشست مطالبات صنفی در تالار سخن پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران با حضور دانش‌آموختگان و دانشجویان به‌ صورت حضوری و مجازی برگزار شد. این جلسه در پاسخ به تقاضا و پرسش‌های مکرر دانش‌آموختگان درباره وضعیت شغلی و حرفه‌ای آنها، پس از حذف نام رشته علم اطلاعات از دفترچه آزمون استخدامی آموزش و پرورش تشکیل شد. دانش‌آموختگان پیش‌تر از مسئولین نهادهای حرفه‌ای حوزه اطلاعات و استادان رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی سوالاتی در مجامع، گروه‌ها و تریبون‌های مختلف مطرح کرده بودند و کمیته مطالعات صنفی با دعوت از استادان و مسئولین تلاش کرده و خواهد کرد تا این پرسش‌ها از سوی مدیران تا جای ممکن پاسخ داده شود.

در این نشست، دکتر محمد زره‌ساز، رئیس انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران، دکتر محمد حسن‌زاده، رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، و دکتر رحمت‌الله فتاحی، استاد پیشکسوت، به سوالات ارائه‌ شده قبلی پاسخ دادند. در پایان، میلاد روشنی، دانشجوی دکتری اطلاعات سلامت، به نمایندگی از گروهی از دانشجویان و دانش‌آموختگان، سوالات دیگری مطرح کرد که مورد بحث قرار گرفت. دبیری نشست برعهده ابراهیم عمرانی، دبیر کمیته مطالعات صنفی انجمن بود و اعلام شد که نشست دوم برای بررسی پرسش‌های بیشتر و با حضور سایر نهادها در دستور کار قرار دارد و نتیجه آن به اطلاع جامعه علوم اطلاعات، دانش‌آموختگان و دانشجویان خواهد رسید.

دبیر نشست، سید ابراهیم عمرانی، با ارائه مقدمه‌ای درباره تاریخچه فعالیت‌های صنفی انجمن، به یکی از مهم‌ترین دلایل تعطیلی انجمن کتابداران ایران در سال‌های 1344 تا 1358 اشاره کرد و یادآور شد که این اتفاق نتیجه دخالت انجمن در مسائل صنفی بوده است. او به حمایت انجمن از کتابداران اخراجی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اشاره کرد و با بیان اینکه پس از 20 سال توقف، انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران (انجمن کنونی) تأسیس شد، به اساسنامه تیپ انجمن‌های علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری پرداخت که بر اساس آن، انجمن تنها مجاز به فعالیت‌های صنفی است و این اساسنامه همچنان به قوت خود باقی است.

وی افزود: با آغاز به کار کنگره، کمیته‌ای با نام «کمیته مطالعات صنفی» تشکیل شد که در تمامی ادوار کنگره فعال بوده است. دبیر نشست یادآور شد: انجمن پیش از تشکیل کمیته نیز همواره به مسائل صنفی واکنش نشان می‌داد و مکاتبات و جلسات متعددی با مسئولین نهادها و وزارتخانه‌های مرتبط برگزار می‌کرد.

وی افزود: با تشکیل کمیته مطالعات صنفی، مطالعاتی در خصوص شرح شغل‌های سازمان امور اداری و مشاغل جدید انجام شد و در کنگره هشتم، «سازمان نظام مدیریت اطلاعات و دانش» پیشنهاد شد. وی ابراز امیدواری کرد: با همکاری نهادهای حوزه حرفه اطلاعات، این نظام به تصویب برسد و موقعیت دانش‌آموختگان رشته در بازار کار بیش از پیش تثبیت شود.

وی ادامه داد: انجمن همچنین ارتباط نزدیکی با سازمان امور اداری و استخدامی و جلساتی با وزارت آموزش و پرورش داشته است و مورد خاص سال 1402 را یادآوری کرد که به دستور ریاست ایرانداک، منجر به درج نام رشته در دفترچه آزمون استخدامی وزارت آموزش و پرورش شد.

دکتر حسن‌زاده: افزودن رشته علم اطلاعات به مشاغل دولتی و گسترش فرصت‌های شغلی

پس از آن، اولین سخنران، دکتر محمد حسن‌زاده، رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، روایت خود را با این جمله آغاز کرد: «اشتغال موضوع پیچیده‌ای است.» وی افزود: مسأله اشتغال تنها مربوط به رشته ما نیست و مسأله شماره یک کشور و حتی شاید مسأله‌ای جهانی است. مهندسان، پزشکان و فارغ‌التحصیلان علوم پایه همگی با این چالش مواجه هستند و این مشکل محدود به ایران نیست.

وی به تأثیر عوامل مختلف بر این موضوع پرداخت و با اشاره به رایانه‌های روی میزهای تالار گفت: رایانه‌ها و فناوری‌های نوین اطلاعات و ارتباطات بسیاری از مشاغل را از بین می‌برند. دکتر حسن‌زاده عنوان کرد: ما اکنون با دو موضوع روبه‌رو هستیم؛ یافتن شغل و ایجاد شغل. وقتی درباره سازمان امور اداری و استخدامی و وزارت آموزش و پرورش صحبت می‌کنیم، بیشتر به بخش اول یعنی یافتن شغل می‌پردازیم و در مورد ساختن شغل کمتر صحبت می‌کنیم، در حالی که دانش‌آموختگانی که خود شغل خود را ساخته‌اند، موفق‌تر عمل کرده و حتی در این حرفه کارآفرینی کرده‌اند. وی تأکید کرد: ساختن شغل امری نوآورانه است و معمولاً موفق‌تر است.

دکتر حسن‌زاده افزود: علم اطلاعات در زمینه ساختن شغل پیشرو محسوب می‌شود و ۹۰ درصد شغل‌های جدید به نوعی با علم اطلاعات مرتبط هستند. با این حال، رشته ما در یافتن شغل با مشکلاتی مواجه است. در گذشته رشته ما کتابداری بود و مشاغل مشخصی مانند کتابخانه‌های دانشگاهی و عمومی وجود داشت، اما این نوع نام‌گذاری و تقسیم‌بندی در دنیای امروز برای یافتن شغل مناسب نیست، زیرا بسیاری از این مشاغل رو به کاهش است. کتابخانه‌ها کوچکتر شده‌اند و اگر رشته ما همچنان با عنوان کتابداری ادامه می‌یافت، امکان استخدام بسیار محدود می‌شد. کمیته برنامه‌ریزی وزارت علوم با تغییر عنوان رشته به علم اطلاعات تلاش کرد تا این مشکل را تا حدی حل کند، اما این عنوان هنوز جایگاه کامل خود را پیدا نکرده است. همچنین زمانی که رشته ما کتابداری بود، تناظری بین رشته و حرفه وجود داشت، اما اکنون علم اطلاعات هنوز در مراجعی مانند سازمان امور اداری و استخدامی تثبیت نشده است.

وی افزود: در سال‌های اخیر، و به ویژه سال جاری، با اداره مشاغل سازمان امور اداری و استخدامی و کمیته برنامه‌ریزی وزارت صحبت کرده و کمیته فرعی ایجاد کرده‌ایم تا پست‌های شغلی شناسایی و به سازمان امور اداری معرفی شود. دو سال و نیم پیش، چند شغل جدید به سازمان امور اداری معرفی شد که دو پست جدید پذیرفته و در دفتر مشاغل اضافه شد. این اقدامات توسط انجمن نیز انجام شده بود. سال گذشته تلاش شد تا در آزمون استخدامی معلمان نیز رشته ما اضافه شود که موفق شد، اما امسال به دلیل تأخیر در اطلاع‌رسانی، حذف شد و مقرر شد سال آینده مجدداً اضافه شود.

وی ادامه داد: ۱۰ روز پیش در جلسه‌ای با مدیران سازمان امور اداری و استخدامی، ۲۲ شغل شناسایی شده به آنان ارائه شد. نکته مهم این است که مشاغل عمومی دولت هر چند سال یک بار بازنگری می‌شوند و امسال سال بازنگری است. ما تلاش کرده‌ایم رشته خود را به مشاغل جدید اضافه کنیم و امید داریم که دست‌کم در ۱۵ تا ۱۶ شغل نام رشته ما درج شود. این اقدامات نیازمند صبر و استمرار است و در سال ۱۴۰۵، با یاری الهی، اشتغال‌پذیری رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی به‌طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت و تعداد رشته‌های شغلی از یک تا سه به پانزده تا هجده افزایش می‌یابد.

وی افزود: البته داشتن مهارت و شایستگی دانش‌آموختگان نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. برخی دانش‌آموختگان مهارت کافی ندارند و دانشگاه‌ها باید توانمندی دانش‌آموختگان را ارتقاء دهند. در این راستا اقدامات زیر انجام شده است:
۱) تشکیل کارگروه نخبگانی رشته در وزارت علوم که از ۷ نفر به ۲۲ نفر افزایش یافته و شامل نماینده‌ای از همه گروه‌های علم اطلاعات فعال کشور است.
۲) برگزاری ۵۰ جلسه در سال ۱۴۰۴ برای بررسی و ارتقاء سرفصل‌های مقاطع لیسانس، فوق لیسانس و دکتری و ایجاد ۱۵ واحد اشتغال و کارآفرینی شامل کاربینی، کارآموزی و کارورزی، که دانشجویان را برای ورود به شغل یابی و شغل‌سازی آماده می‌کند.

وی افزود: تنها داشتن سرفصل‌های مناسب کافی نیست و استادان نیز باید به‌روز و توانمند باشند. چند دوره برای ارتقاء مهارت استادان برگزار شده و این روند ادامه خواهد داشت.