با توجه به لزوم زمینهسازی مناسب برای ارتقای فعالیتهای پژوهشی مرتبط با حوزههای اولویتدار علم وفناوری، این پژوهش با هدف ترسیم وتحلیل نقشه علمی محققان ایرانی در سه حوزه مرتبط با فعالیتهای پژوهشگاه (یعنی: فناوری اطلاعات، مدیریت، علم اطلاعات و دانششناسی) و با استفاده از روشهای علمسنجی وتحلیل شبکه، در صدد پرداختن به این مسئله است که مجموعه تولیدات علمی محققان ایرانی (نمایه شده در پایگاه استنادی وبآوساینس و در بازههای زمانی مختلف) در هر یک از حوزههای فوق بر مبنای شاخصهای کمی و کیفی علمسنجی چه رویکردی داشتهاند؟ همچنین در راستای آشنایی هرچه بیشتر با وضعیت همکاری علمی پژوهشگران این حوزهها به مطالعه شبکه همتالیفی این محققان با استفاده از شاخصهای تحلیل شبکههای اجتماعی بپردازد. پس از استخراج مجموعه دادههای مورد نیاز در سه حوزه مورد مطالعه با انجام جستجوهای پیشرفته در پایگاه وبآوساینس و ذخیره آنها در قالب فایل متنی، تمامی پیشینههای استخراجشده برحسب شاخصهای مختلف از قبیل سال انتشار، دانشگاهها و موسسات سازمانی، کشورهای همکار، مجلات منتشرکننده و آثار مهم و پراستناد، با استفاده از نرمافزار هیستسایت که برای تجزیه و تحلیل دادهها در پایگاههای نمایههای استنادی طراحی شده است، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در مرحله بعد کار بررسی مجموعه دادههای بازیابیشده بر مبنای شاخصهای کمی (تعداد تولیدات علمی) و (شاخصهای کیفی علمسنجی) تعداد استنادات، شاخص هرش و ... انجام گرفت. در نهایت پس از ترسیم نقشه علمنگاشتی انتشارات این حوزهها، تعیین خوشههای مهم موضوعی و ساختار درونی آنها و نیز سایر تحلیلهای لازم بر روی این نقشهها، با استفاده از روش تحلیل شبکه و نرمافزارهای مناسب، شبکه همتالیفی تولیدات مورد بررسی، به تفکیک برای هر یک از حوزههای مورد مطالعه ترسیم شد. این شبکه در دو سطح کلان و خرد با استفاده از شاخصهای تحلیل شبکه اجتماعی از قبیل چگالی، ضریب خوشهبندی، مرکزیت وانواع آن مورد بررسی قرار گرفت. تحلیل خوشههای شکلگرفته در نقشههای تاریخ نگاشتی ترسیمشده در این پژوهش نشان داد در حوزه علم اطلاعات و دانششناسی موضوعاتی نظیر استناد علمسنجی و همکاری علمی، اینترنت و دسترسی آزاد، در حوزه مدیریت موضوعاتی همچون راهکارهایی برای حل مسئله زمانبندی در سیستمهای ساخت و تولید مدیریت و انتخاب تأمینکنندگان، مسئله تعادل در فضاهای برداری و مدل شبکهای PERT و در حوزه فناوری اطلاعات موضوعاتی از قبیل کاربرد فناوری اطلاعات در کتابخانههای آکادمیک، بهکارگیری منابع دیجیتال در کتابخانهها، بررسی تاثیر فناوری اطلاعات بر عملکرد شرکتها و پلاتفرم مشترک و یکپارچه برای پشتیبانی از سیستم تولید توزیعشده از مسائل مهم و مطرح این حوزهها میباشند. میزان شاخص درجه تراکم در شبکه همتالیفی محققان ایرانی در هر سه حوزه مورد مطالعه نشاندهنده انسجام پائین این شبکه است، و نویسندگان (گرهها) ارتباطات اندکی با یکدیگر برقرار کردهاند. از سوی دیگر میانگین شاخص ضریب خوشهبندی شبکههای مورد بررسی بویژه در حوزه فناوری اطلاعات نشاندهنده تمایل نسبتا بالای اعضای شبکه به تشکیل خوشههای مختلف است. همچنین با تعیین شاخصهای مرکزیت (درجه، بینیت و نزدیکی) نویسندگان هر یک از حوزههای مورد مطالعه، عملکرد آنها و نیز برترین نویسندگان برای هر یک ازشاخصهای مذکور مشخص شد. نتایج این پژوهش میتواند با مشخصنمودن ابعاد همکاری علمی در هر یک از حوزههای مورد بررسی، در کمک به سیاستگذاریهای پژوهشی تاثیرگذار باشد.
صدیقی، مهری. 1394. ترسیم و تحلیل نقشه علمی محققان ایرانی در منتخبی از حوزههای مرتبط با علوم و فناوری اطلاعات با استفاده از شاخصهای علمسنجی و تحلیل شبکه اجتماعی. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
