یکـی از اهـداف ایجـاد سـامانههای اطلاعاتـی ارائـه خدمـات متناسـب بـا ویژگیهـای شـناختی کاربران آن اسـت. ایـن امر باعـث افزایش بهرهوری سـامانه، رضایـت کاربـران و علاقهمنـدی آنان به اسـتفاده از سـامانههای اطلاعاتـی میگردد. بـا توجـه بـه اینکـه آمـوزش و یادگیـری الکترونیکـی، یکـی از پرکاربردتریـن حوزههـای ارتبـاط انسـان بـا رایانـه و ارائـه اطلاعات اسـت، بسـتر پیادهسـازی و ارزیابـی ایـن پژوهـش در محیـط یادگیـری الکترونیکی اسـت. هــدف پژوهــش حاضــر، ارزیابــی کارایــی یــک ســامانه یادگیــری الکترونیکــی هوشـمند در مقایسـه بـا یـک سـامانه یادگیـری الکترونیکـی سـاده اسـت. سـامانه یادگیــری الکترونیکــی هوشــمند ســامانهای اســت کــه مطابــق بــا ویژگیهــای شـخصیتی و احساسـی کاربـر عمـل میکنـد. در ایـن پژوهـش سـامانه یادگیـری الکترونیکــی هوشــمند از مدلــی اســتفاده میکنــد کــه در آن میــزان خوشــایندی به عنــوان یکــی از مهمتریــن متغیرهــا در تعییــن احساســات محاســبه و بــراســاس آن بــا کاربــران تعامــل انجــام میشــود. مــدل به کار رفتــه، مدلــی اســت کــه توانایــی تشــخیص خوشــایندی کاربــران را بــر اســاس ویژگیهــای شــخصیتی، اهــداف یادگیرنــده و رویدادهــای محیــط یادگیــری دارد. ارزیابــی مــدل در دو گام انجــام میگیــرد: گام اول، تعییــن اینکــه آیــا مــدل در محیــط آمــوزش الکترونیکــی بــا محتواهــای گوناگــون آموزشــی قابلیــت کاربردپذیــری دارد؛ و گام دوم اینکــه ارائــه راهبردهــای مناســب بــه کاربــران پــس از پیشبینــی وضعیــت احساســی آنهــا بــراســاس میــزان خوشــایندی، تأثیــری بــر وضعیــت رضایــت و میــزان یادگیــری کاربــران داشــته اســت یــا خیــر. ارزیابــی مــدل در گام اول، در دو ســامانه آمـوزش درس «مبانـی کامپیوتـر و برنامهسـازی» بـرای دانشـجویان رشـته مهندسـی کامپیوتـر «دانشـگاه تهــران» و آمــوزش لغــات زبــان انگلیســی به صــورت عمومــی بــرای تمــام افــراد انجــام گرفــت. نتایــج نشــان داد کــه قــدرت پیشبینــی میــزان خوشــایندی در مؤلفــه احســاس در محیطهــای آموزشــی بــا محتواهـای گوناگـون آموزشـی یکسـان اسـت و قابلیـت تعمیـم مـدل تأییـد شـد. در گام دوم، دو سـامانه آمـوزش لغـات زبـان انگلیسـی در دو نسـخه سـاده و هوشـمند مـورد بررسـی قـرار گرفـت. در نسـخه هوشـمند، خوشـایندی به صـورت خـودکار تشـخیص داده میشـود و سـامانه متناسـب بـا آن، واکنشـی را درخــور وضعیــت کاربــر ارائــه میکنــد و اطلاعات را نمایــش میدهــد. نتایــج مقایســه دو ســامانه اطلاعاتـی هوشــمند و ســاده نشــان داد کــه کاربــران، ســامانه هوشــمند را جذابتــر و نزدیکتــر بــه ویژگیهــای شخصیتیشــان میداننــد. همچنیــن، آنهــا تأییــد کردنــد کــه ســامانه هوشــمند، وضعیــت احساســی آنهــا را به خوبــی درک کــرده و متناســب بــا آن واکنــش نشــان داده اســت و ایــن ســامانه میتوانــد در بهبــود فراینــد یادگیــری آنهــا مؤثــر واقــع شــود؛ زیــرا نحــوه ارائــه اطلاعات بــراســاس ویژگیهــای شــناختی کاربــران صــورت گرفتــه اســت.
فتاحی، سمیه، و منوچهر مرادی سبزوار. 1397. ارزیابی سامانه اطلاعاتی هوشمند بر اساس ویژگیهای شناختی کاربر (مطالعه موردی: محیط یادگیری الکترونیکی). پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 34 (2): 585-608.
