در نظامهای نوشتاری رابطه یکبهیک میان واجها و نگارهها همواره برقرار نیست. از آنجا که در نظام نوشتاری فارسی واکههای کوتاه اغلب فاقد صورت نوشتاری هستند، تعداد حالتهای ممکن خواندن کلمات خارج از واژگان افزایش مییابد و به این ترتیب عمق خط فارسی زیاد در نظر گرفته میشود. اما با وجود چنین ویژگیهایی در خط فارسی، فارسیزبانان هنگام خواندن کلمات فارسی موجود در واژگان ذهنی خود و کلماتی که برای اولین بار با آنها در متون گوناگون مواجه میشوند، قادرند رشته حروف را تبدیل به واج کنند. این پژوهش نشان میدهد که فارسیزبانان هنگام خواندن، با استفاده از روشی ساختاری-احتمالاتی، رشته حروف را به رشته واجها تبدیل میکنند. منظور از بخش ساختاری روش، استفاده فارسیزبانان از اطلاعات زبانی از قبیل: ساختواژه فارسی، قواعد واژواجی فارسی و آشنایی با صورت نوشتاری و تلفظ کلماتی که با الگوهای ساختواژی عربی مطابقت دارند. منظور از بخش احتمالاتی، در نظر گرفتن احتمال وقوع واکههای کوتاه با توجه به بافت نوشتاری است که این واقعیت میتواند فارغ از اطلاعات زبانی فارسیزبانان صورت پذیرد. در تحقیق حاضر مدلی ساختاری-احتمالاتی معرفی و عملکرد آن با نرمافزارهای تبدیل حرف به واج فارسی مقایسه شده است. به طور کلی این نتیجه به دست آمد که عملکرد مدل ساختاری-احتمالاتی پژوهش برای ارائه برونداد واجی کلمات خارج از واژگان، در مقایسه با نرمافزارهای تبدیل حرف به واج فارسی بهتر و به تلفظ فارسیزبانان نزدیکتر است.
علایی ابوذر،الهام، و محمود بی جن خان. 1395. معرفی مدلی ساختاری-احتمالاتی برای تبدیل حرف به واج در متون فارسی. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 31 (4): 1121-1141.
