در این پژوهش که با هدف اصلی بررسی و مصورسازی مقالات پژوهشی محققان ایرانی در حوزه موضوعی کووید-19 و ارزیابی میزان تأثیرگذاری آنها و با بهرهگیری از دو رویکرد علمسنجی و دگرسنجی انجام شده است، ابتدا و در گام اول با استفاده از روشهای مختلف علمسنجی و تحلیل همرخدادی واژگان، به مصورسازی و بررسی روند این مقالات پرداخته شده است. بدین منظور پس از استخراج تمامی مقالات این پژوهشگران در حوزه موضوعی فوق از پایگاه اسکوپوس، برای تحلیل دادهها و بررسی روند مقالات پژوهشی منتشرشده (در بازه زمانی 2020 تا زمان گردآوری دادهها)، از روشهای علمسنجی و از اطلاعات بخش توصیفی اسکوپوس استفاده شد. کاوش مقالات در تاریخ 26 ژانویه 2022 انجام گرفت. در این تاریخ از مجموع 179290 مقاله بازیابیشده در سطح بینالمللی، تعداد 3931 مقاله متعلق به پژوهشگران ایرانی بوده است. به منظورخوشهبندی و مصورسازی موضوعات حوزه کووید-19 از روش تحلیل همرخدادی واژگان و از نرمافزار واسویور بهره گرفته شد. نقشه همرخدادی واژگان در حوزه موضوعی کووید-19، سیزده خوشه را مشخص نمود. بزرگترین خوشه در نقشه همواژگانی ترسیم شده با موضوع «ابعاد وآسیبهای روانشناختی کووید-19» و از 37 مفهوم تشکیل شده است. این خوشه عمدتاً به مواردی همچون «اضطراب »، «افسردگی»، «استرس » و «سلامت روان» میپردازد. خوشههای مهم دیگر عبارتند از: «عوامل مرتبط با شدت بیماری»، «ساختار ویروس»، «سندرم دیسترس تنفسی حاد»، «مفاهیم پایه کووید-19» ، «پیشگیری و واکسیناسیون»، «روشهای تشخیص بیماری»، «پروتکلهای بهداشتی»، «کووید-19 و کودکان» و چند خوشه کوچکتر دیگر با سهم کمتر از پنج درصد. در گام دوم این پژوهش با بهرهگیری از رویکرد دگرسنجی و اطلاعات برخی از مهمترین پایگاههای ارائهدهنده خدمات دگرسنجی از قبیل آلتمتریکساکسپلورر و پلامآنالیتیکس میزان حضور مقالات پژوهشگران ایرانی با موضوع کووید-19 در رسانههای اجتماعی مختلف و نیز میزان اثرگذاری این پژوهشها مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت. این میزان نزدیک به 53 درصد از مجموع مقالات بازیابیشده را تشکیل میدهد. مهمترین رسانههای اجتماعی منتشرکننده مقالات پژوهشگران ایرانی در حوزه کووید-19 به ترتیب عبارتند از: مندلی، توییتر و فیسبوک. نتایج اطلاعات استخراج شده با استفاده از ابزار پلامآنالیتیکس نشان داد حداکثر میزان فراوانی سنجهها به پارامتر شمار خوانندگان که زیرمجموعه شاخص دریافت است، تعلق دارد. بررسی اثرگذارترین مقالات پژوهشگران ایرانی در حوزه کووید-19 با بیشترین نمره آلتمتریک نشان داد که پژوهشهایی با موضوعات: تأثیر ژنتیک بر خطر ابتلا به بیماری شدید کووید- 19، بررسی تأثیر داروهای ضد ویروسی بر این بیماران، بررسی نقش ویتامین D در کاهش شدت عوارض و مرگ و میر این بیماران و بررسی تأثیر برخی عوارض نادر بعد از واکسیناسیون علیه کووید-19 به ترتیب بیشترین توجهات را به خود جلب نمودهاند. در واقع موضوعاتی که طی یکی دو سال اخیر توسط پزشکان، پژوهشگران و حتی عامه مردم مورد توجه بوده در رسانههای اجتماعی نیز بیشترین حضور را داشتهاند. موضوعی که نشان از ارتباط مستقیم اشاعه بروندادهای پزشکی حوزه سلامت در رسانههای اجتماعی با افزایش آگاهی و سطح سلامت جامعه دارد. نتایج این پژوهش، برای برنامهریزان و سیاستگذاران در سازمانهای پژوهشی و پزشکی در جهت شناسایی موضوعاتی که کمتر مورد توجه پژوهشگران بوده و همچنین تدوین اولویتها و نیازمندیهای پژوهشی جدید این حوزه میتواند مفید واقع گردد.
صدیقی، مهری. 1401. بررسی و مصورسازی مقالات پژوهشی محققان ایرانی در حوزه کووید-19 و ارزیابی میزان تاثیرگذاری آنها با رویکرد علمسنجی و دگرسنجی. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
