جایگاهِ جایگاهِ علم، فناوری، و نوآوری ایران در جهان (۱۶ آبان ۱۳۹۶)

 

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) بر پایه بندهای (ب. ۲) و (ش. ۳) اساسنامه مصوب نشست ۲۳/۸/۱۳۸۸ شورای گسترش آموزش عالی «مدیریت تأمین و دسترسی به مدارک و اطلاعات علم و فناوری بین‌المللی مورد نیاز پژوهشگران» و «ارائه تصویر و نمای علم و فناوری کشور» را بر دوش دارد. پیشینه این کار به سال ۱۳۸۱ بازمی‌گردد که کتاب «دانش ایران در سطح بین‌المللی» در ایراندک به چاپ رسید. در این کتاب ۳۶۹ برگی، مقاله‌های چاپ شده در نشریه‌های نمایه شده در «آی‌اس‌آی» از سال ۱۹۸۱ تا ۲۰۰۰ گزارش و تحلیل شد. در همین چارچوب، ایرانداک سامانه‌ای را با نام جایگاه علم، فناوری، و نوآوری ایران در جهان (نما) طراحی و در میانه سال ۱۳۹۵ راه‌اندازی کرد. پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (آی‌اس‌سی) نیز در آغاز سال ۱۳۹۶ یک برگ وب با نام جایگاه علمی ایران در سطح ملی و بین‌المللی راه‌اندازی کرد که همانندی‌هایی با «نما» دارد که برخی از آن، همچون همپوشانی کار دو سازمان یاد و آن را دستاویز خرده‌گیری و نکوهش می‌کنند. از این رو، بهتر است این دو خدمت در برابر یک‌دیگر بررسی شوند.[۱]

بررسی این دو خدمت نشان می‌دهد که در «نما» دسترسی به گزارش‌های ۸۵ شاخص در پیوند با علم، فناوری، و نوآوری شدنی است، جایی که «آی. اس. سی.» ۲۶ شاخص را پوشش می‌دهد. برای آسانی مقایسه، شاخص‌های «نما» و «آی‌اس‌سی» در هفت گروه دسته‌بندی شده‌اند. جدول زیر مقایسه شمار شاخص‌ها را در «نما» و «آی‌اس‌سی» نشان می‌دهد.

 

مقایسه «نما» و «آی. اس. سی.»

شرح
شمار در «نما»
شمار در «آی‌اس‌سی.»
توضیح
۱. شاخص‌های نشریه‌های علمی

۶

ندارد

 

۲. شاخص‌های نظام‌های موضوعی رتبه‌بندی

۱۰

ندارد

 

۳. شاخص‌های نظام‌های رتبه‌بندی وبگاه‌ها

۵

ندارد

 

۴. شاخص‌های رتبه‌بندی‌های علم، فناوری، و نوآوری

۳۷

ندارد

 

۵. شاخص‌های پژوهشگران

۲

۱

ناهمانند

۶. شاخص‌های نظام‌های فراگیر رتبه‌بندی

۱۶

۴

چهار نظام «آی. اس. سی.» در «نما» نیز هستند.

۷. شاخص‌های نمایه‌های استنادی

۹

۲۱

سه شاخص «نما» در «آی. اس. سی.« نیز هستند.

همه شاخص‌ها

۸۵

۲۶

 

شمار سازمان‌هایی که شاخص‌های آنها گزارش می‌شود

۵۰

۷

 

 

از دیدگاه فنی، «نما» پویاست و کاربران می‌توانند گزارش‌های برخط و دلخواه خود را هر آن دریافت کنند، جایی که «آی‌اس‌سی» ایستا و در قالب یک برگ وب است. از دیدگاه خدمات نیز کاربران «آی‌اس‌سی»  تنها می‌توانند به جایگاه ایران و روندهای سالانه آن در جدول‌ها و نمودارها دست یابند، جایی که «نما» ۱۳ خدمت کلیدی افزوده را به کاربران می‌دهد. برخی از خدمات «نما» شناسنامه شاخص برای شناخت بیشتر؛ نمودار پویای روندهای سالانه؛ گزارش‌های ریز از نتایج سالانه نظام‌ها؛ مقایسه کشورهای منطقه به‌دلخواه کاربر؛ تحلیل روندها و رتبه‌های نظام‌های گوناگون؛ پیشنهاد شاخص‌های همانند؛ مقایسه شاخص‌ها با یک‌دیگر؛ منابع علمی (مقاله، کتاب، پایان‌نامه، و گزارش) پیرامون شاخص‌های علم، فناوری، و نوآوری؛ نام‌نویسی و اشتراک در سامانه و فرستادن گزارش‌های روزآمد به رایانامه کاربران؛ جست‌وجوی شاخص‌ها و سنجه‌ها؛ بارگیری نسخه «پی. دی. اف.» گزارش‌ها و نمودارها؛ دریافت دیدگاه کاربران؛ و دسترسی آزاد به انتشارات «نما» هستند.

--

[۱] داده‌های این بررسی را بهروز رسولی (rasouli@students.irandoc.ac.ir) فراهم کرده است.