پژوهش در آخر (۱۰ آبان ۱۳۹۶)

در سال ۱۳۹۲ در یادداشتی با نام «پژوهش در سایه: نگاهی به مدیریت و سیاست‌گذاری در پژوهشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی وزارت علوم، تحقیقـات، و فنـاوری» با استناد به شواهد گوناگون نشان داده شد که مدیریت و سیاست‌گذاری در پژوهشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی مستقل، متناسب با ماهیت آنها نیست و با گذشت ده‌ها سال، هنوز به دست دانشگاهیان و در سایه سیاست‌های دانشگاه‌سالارانه اداره می‌شوند. هر چند هنوز رویکرد درستی به پژوهشگاه‌ها و اعضای هیئت علمی پژوهشی در وزارت عتف نیست، ولی پاره‌ای از کوشش‌ها در سال‌های گذشته به سرانجام رسید و اندکی از این کاستی‌ها، درست و کمی از دویی‌ها کنار گذاشته شدند. ولی گویا در همچنان بر همان پاشنه می‌چرخد.

در روز سه‌شنبه ۹ آبان ۱۳۹۶ نشست گرامی‌داشت وزیر بزرگوار و سرپرست گرامی پیشین وزارت عتف و معرفی وزیر ارجمند تازه این وزارت بود و رئیسان دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های استان تهران نیز خوانده شده بودند. نزدیک ساعت ده بامداد به تالار شهدای جهاد علمی وزارت عتف رسیدم. کنار در ورودی دو نفر ایستاده بودند. یک نفر نگهبان و دیگری از کارکنان تشریفات با کت و شلوار فرم آبی بود. یک سیاهه از مهمانان را هم داشتند. نام و سازمان بنده را پرسیدند. گفتم «علیدوستی هستم از ایرانداک». دیدم ایرانداک را نمی‌شناخت، گفتم «پژوهشگاه علوم و فناور...» هنوز سخنم به پایان نرسیده بود که گفت «از پژوهشگاه هستید؟» گفتم بله. با دست به صندلی‌های آخر تالار اشاره کرد و گفت «اون آخر ماخرا یک جایی بنشینید!» سر به زیر رفتم و در آخرین جایی که خالی بود، نشستم. هنوز مهمانان می‌آمدند. دیدم که رئیس یکی از دانشگاه‌های بزرگ کشور آمد. یک نفر از تشریفات همراهشان بود و صندلی را برای ایشان پس کشید تا روی آن بنشیند. چیزی نگذشت که رئیس دانشگاه بزرگ دیگری آمد و باز هم با یک نفر از تشریفات که صندلی را برای ایشان پس کشید. این رفتار ایشان با رئیسان دانشگاه‌های بزرگ بسیار پسندیده و اندکی هم شگفت‌انگیز بود و امیدوار هستم که گسترش یابد و دانش و دانشمندان همواره در بالاترین تراز، بزرگ داشته شوند و هر کجا می‌روند، چنین گرامی باشند.

ولی پس از این با خود اندیشیدم که اگر پژوهشگاه‌ها و اعضای هیئت علمی از سایه هم درآمده باشند، هنوز همان «آخر ماخرا» جای دارند. این روی‌داد که بی‌گمان با هدف بی‌احترامی به پژوهشگاه‌ها نبود، ولی فرهنگ سازمانی وزارت عتف را نشان می‌دهد که هنوز جایگاهی درخور را برای پژوهشگاه‌ها باور ندارد و این نگاه در رفتار سازمانی مدیران و کارکنان وزارت عتف نشست کرده است. این رویکرد را هنوز می‌توان در گذاردن برخی از سیاست‌ها مانند پذیرش دانشجوی تحصیلات تکمیلی در پژوهشگاه‌ها و نگارش برخی از مقررات مانند آیین‌نامه ارتقا و شیوه‌نامه اجرایی آن برای اعضای هیئت علمی پژوهشی دید. امید می‌رود که روزی، نه اینکه صندلی را برای رئیس پژوهشگاه پس بکشند تا بنشیند، بلکه دست‌کم صندلی را از زیر پای پژوهشگاه‌ها و اعضای هئیت علمی پژوهشی بیرون نکشند تا واژگون و سرنگون نشوند!