آسمان چند ستاره دارد؟ (۳۰ مهر ۱۳۹۶)

روزی کسی گفت که شمار ستارگان آسمان فلان اندازه است، گفتند از کجا می‌گویی؟ گفت اگر نمی‌پذیرید، آنها را بشمارید! برای شمار کارکنان پژوهشگاه‌ها نیز الزام کرده‌اند که در برابر هر عضو هیئت علمی، تنها می‌تواند یک عضو غیرهیئت علمی به‌کار گرفته شود. از آنجایی که برای این نسبت، استدلالی نشده است، به‌ناچار خود باید درستی آن را بیازماییم.

روی‌هم‌رفته، مؤسسه‌های پژوهشی دارای یک یا چند مأموریت زیر هستند:

۱. پژوهش؛

۲. آموزش؛

۳. مأموریت‌های افزوده در سطح وزارت یا کشور.

هر مؤسسه پژوهشی بسته به مأموریت‌هایش، به نیروی انسانی گوناگونی نیاز دارد که در اینجا برآوردی از آن ارائه می‌شود.

۱. اعضای غیر هیئت علمی برای مؤسسه‌های پژوهشی با مأموریت پژوهش

کوچک‌ترین واحد سازمانی در مؤسسه‌های پژوهشی که به شکل مستقل درست می‌شوند، پژوهشکده‌ها هستند که باید دست‌کم سه گروه پژوهشی با نُه عضو هیئت علمی داشته باشند. پس از این، مؤسسه و پژوهشگاه با دو و سه پژوهشکده هستند. با انگار کردن یک پژوهشکده مستقل بدون بخش آموزش و بدون مأموریت‌های غیرپژوهشی و همچنین نادیده گرفتن پست‌های ستاره‌دار، به‌کارگیری دست‌کم ۱۳ عضو غیر هیئت علمی زیر را گریزناپذیر می‌نمایند که بسیاری از آنها هم الزام قانونی دارند:

» مسئول دفتر پژوهشکده (یک نفر)

» مدیر مالی (یک نفر)

» کارشناس حسابداری و بودجه (یک نفر)

» کارگزین (یک نفر)

» کارپرداز و امین اموال (یک نفر)

» مدیر حراست (یک نفر)

» نگهبان (با انگار یک ساختمان با یک در: چهار نفر)

» تأسیسات و خدمات (یک نفر ـ قابل برون‌سپاری)

» کارشناس کتابداری و اطلاع‌رسانی (یک نفر)

» اپراتور (یک نفر)

با افزایش شمار پژوهشکده‌ها و اعضای هیئت علمی و همچنین اندازه کار سازمان، نیاز به واحدهای سازمانی دیگر و همچنین نیروی انسانی بالا می‌رود. برای نمونه، برای یک پژوهشگاه بدون بخش آموزش و بدون مأموریت‌های غیرپژوهشی و همچنین نادیده گرفتن پست‌های ستاره‌دار که دارای سه پژوهشکده با ۲۷ عضو هیئت علمی باشد، به‌کارگیری دست‌کم ۴۰ عضو غیر هیئت علمی زیر نیاز است:

» مسئول دفتر رئیس پژوهشگاه (یک نفر)

» کارشناس برنامه‌ریزی و ارزیابی (یک نفر)

» رئیس دبیرخانه هیئت اجرایی جذب (یک نفر)

» کارشناس شورای پژوهش و فناوری (یک نفر)

» کارشناس روابط عمومی (یک نفر)

» کارشناس حقوقی (یک نفر)

» کارشناس انتشارات و ارتباطات علمی (یک نفر)

» مسئول دفتر معاونان پژوهشگاه (با انگار دو معاون: دو نفر)

» کارشناس پژوهشکده‌ها و گروه‌های پژوهشی (سه نفر)

» کارشناس آزمایشگاه (با انگار یک آزمایشگاه برای هر پژوهشکده: سه نفر)

» مدیر مالی (یک نفر)

» کارشناس حسابداری (یک نفر)

» کارشناس بودجه (یک نفر)

» کارپرداز (یک نفر)

» انباردار و امین اموال (یک نفر)

» مدیر اداری (یک نفر)

» کارگزین اعضای هیئت علمی (یک نفر)

» کارگزین اعضای غیر هیئت علمی (یک نفر)

» کارشناس دبیرخانه (یک نفر)

» تأسیسات (یک نفر ـ قابل برون‌سپاری)

» خدمات (یک نفر ـ قابل برون‌سپاری)

» مدیر حراست (یک نفر)

» کارشناس حفاظت فیزیکی (یک نفر)

» نگهبان (با انگار یک ساختمان با یک در: چهار نفر)

» مدیر کتابخانه و اطلاع‌رسانی (یک نفر)

» کارشناس کتابداری و اطلاع‌رسانی (دو نفر)

» کارشناس تجاری‌سازی (یک نفر)

» مدیر امور فناوری اطلاعات (یک نفر)

» متصدی پایگاه وب (یک نفر)

» اپراتور (دو نفر)

۲. اعضای غیر هیئت علمی برای مؤسسه‌های پژوهشی با مأموریت پژوهش و آموزش

با افزودن مأموریت تحصیلات تکمیلی و آموزش‌های آزاد به یک پژوهشگاه، نیاز به واحدهای سازمانی دیگر و همچنین نیروی انسانی باز هم بالاتر می‌رود. برای نمونه، هشت عضو غیر هیئت علمی زیر و در مجموع ۴۸ نفر، برای یک پژوهشگاه با ۵۰ دانشجوی تحصیلات تکمیلی و ۵۰ دوره آموزشی آزاد، افزون بر شمار پیش‌گفته نیاز است:

» مدیر آموزش (یک نفر)

» کارشناس تحصیلات تکمیلی (دو نفر)

» کارشناس آموزش‌های آزاد (دو نفر)

» کارشناس امور دانشجویی (یک نفر)

» کارشناس امور فرهنگی (یک نفر)

» کارشناس کتابداری و اطلاع‌رسانی (یک نفر افزون بر شمار پیش‌گفته)

۳. اعضای غیر هیئت علمی برای مؤسسه‌های پژوهشی با مأموریت پژوهش، آموزش، و مأموریت‌های افزوده

برخی از پژوهشگاه‌ها مانند پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) و مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی دارای مأموریت‌هایی افزون بر مأموریت‌های پژوهشی و آموزشی هستند که در سطح وزارت عتف یا در سطح کشور انجام می‌دهند و برای انجام آنها نیاز به اعضای غیرهیئت علمی بیشتری دارند. برای نمونه، این پژوهشگاه مسئولیت مدیریت اطلاعات علمی و فنی (پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانش‌آموختگان داخل، پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانش‌آموختگان ایرانی بیرون از کشور، گزارش طرح‌های پژوهشی، مقاله‌های همایش‌های علمی، گزارش‌های دولتی، و مانند آنها)، انجام طرح‌های اشتراک منابع میان کتابخانه‌های وزارت عتف، سمات ملی، تأمین منابع علمی دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های وزارت عتف، و برخی از مأموریت‌های دیگر را بر عهده دارد. تنها گردآوری، سازمان‌دهی، و اشاعه اطلاعات سالانه ۶۰ هزار پایان‌نامه و رساله، بر پایه کارسنجی و زمان‌سنجی، نیاز به ۶۲ عضو غیر هیئت علمی دارد:

» مدیر اطلاعات علمی و فنی (یک نفر)

» مسئول دفتر مدیر اطلاعات علمی و فنی (یک نفر)

» کارشناس گردآوری و آماده‌سازی اطلاعات (۱۰ نفر)

» کارشناس سازمان‌دهی اطلاعات (۳۰ نفر)

» کارشناس اشاعه اطلاعات (پنج نفر)

» کارشناس تحقیق و توسعه (پنج نفر)

» کارشناس شبکه و سرور (دو نفر)

» متصدی پایگاه وب (یک نفر افزون بر شمار پیش‌گفته)

» اپراتور (دو نفر افزون بر شمار پیش‌گفته)

» کارشناسان پشتیبانی مانند کارشناس امور اداری، کارپرداز، و... (پنج نفر افزون بر شمار پیش‌گفته)

بر این پایه، برای پژوهشگاه‌هایی که دارای مأموریت‌های پژوهشی و آموزشی هستند، نسبت ۱/۵ تا دو عضو غیر هیئت علمی به یک عضو هیئت علمی مناسب است. ولی برای پژوهشگاه‌هایی که دارای مأموریت‌های افزوده هستند، باید نیروی انسانی لازم، بسته به مأموریت آنها برآورد و پیش‌بینی شود.