کنترل از درون یا از بیرون ( ۱مرداد ۱۳۹۶)

    مجلس شورای اسلامی در نشست روز ۲۸ تیر ۱۳۹۶ خود یک ماده واحده را با نام قانون «پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی» تصویب کرد. این قانون در فرایندی چند ساله به ثمر نشسته است و برای اجرا نیاز به تأیید شورای نگهبان قانون اساسی و پس آن تصویب آیین‌نامه اجرایی در هیئت وزیران خواهد داشت. در تبصره نُه این قانون آمده است که همه دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، و مؤسسه‌های آموزش عالی، پژوهشی، فناوری دولتی و غیردولتی کشور باید پیشنهاده‌ها، پایان‌نامه‌ها، و رساله‌های دانشجویان تحصیلات تکمیلی خود را در سامانه‌های ایرانداک، ثبت و همانندجویی کنند.

    سامانه ملی ثبت پیشنهاده، پایان‌نامه، و رساله از ۶ بهمن ۱۳۸۷ در ایرانداک راه‌اندازی شده است. سامانه همانندجو نیز از ۲۵ آذر ۱۳۹۳ آغاز به کار آزمایشی کرده و از ۲۰ آذر ۱۳۹۵ نیز در دسترس همه مؤسسه‌های کشور است. با این همه، بسیاری از دانشگاه‌های بزرگ کشور با این سامانه‌ها همکاری نکرده‌اند که دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، دانشگاه اصفهان، و دانشگاه شهید بهشتی نمونه‌هایی از آنها هستند.

    بی‌گمان این روی‌داد راهگشای بسیاری از پیشرفت‌های علمی خواهد بود و دستاوردهای بسیار ارزشمندی را برای نظام علمی کشور در بر خواهد داشت که جای سپاس و تقدیر از مجلس شورای اسلامی دارد. ولی پرسش اینجاست که آیا دانشگاه‌های کشور نمی‌دانستند که باید برای دستبرد و بدرفتاری علمی چاره‌ای اندیشید؟ آیا بارها و بارها فراخوان ایشان برای کاربرد سامانه‌های یاد شده، نمونه یک حرف نبوده که بس باشد؟ از اینها گذشته، آیا پیروی از الزام «آیین‌نامه ثبت پیشنهاد‌ها، پایان‌نامه‌ها، و رساله‌های تحصیلات تکمیلی و صیانت از حقوق پدیدآوران در آنها» که وزیر علوم، تحقیقات، و فناوری تصویب کرد؛ نباید برای ثبت و همانندجویی این مدارک به جایی می‌رسید که اینک مجلس شورای اسلامی برای این کاستی در دانشگاه‌ها چاره‌ای بیندیشد. بی‌گمان از دانشگاه‌ها و استادان گرامی آنها چشم‌داشت بیشتری هست که اینک پس از نزدیک به ۹۰ سال پیشینه بتوانند این چالش را خود و به‌دست خود پاسخ گویند تا نیازی نباشد قانونگذار پای در میان بگذارد و افزون بر این الزام، در تبصره یاد شده هرگونه پرداخت مالی به استادان راهنما، مشاور، و داور و نیز تخصیص امتیاز در ترفیع و ارتقای آنها و همچنین هر گونه پرداخت به دانشجویان را وابسته به این ثبت و همانندجویی پیشنهاده، پایان‌نامه، و رساله کند. در سال‌های گذشته، دانشگاه‌ها توانسته‌اند در پذیرش دانشجو و نگارش مقاله گوی برتری را از بسیاری بربایند. ولی گویا هنوز نتوانسته‌اند سازوکارهای درونی کنترل را فراهم سازند تا کژی‌های درون سیستم خود را بهبود بخشند و دست روی دست گذاشته‌اند یا نهادی از بیرون چنین سازوکاری را بنا گذارد. آیا چنین دانشگاه‌هایی می‌توانند نقشی در بهبود جامعه داشته باشند، چنانکه نسل چهارم دانشگاه‌ها باید باشند؟ آیا دانش‌آموختگان این دانشگاه‌ها می‌توانند نقشی کارساز در جامعه ایفا کنند؟ شاید نیاز باشد دانشگاه‌ها از شعارزدگی و شمارش مقاله بازایستند و اندکی نیز به خود پردازند.

افزودن دیدگاه

You must have Javascript enabled to use this form.‎