پژوهش درباره پژوهش (۲۰ آذر ۱۳۹۴)

    شواهد نشان می‌دهند که نظام پژوهش در کشور، خود بهره اندکی را از پژوهش برده است. نظام پژوهش که آمیزه‌ای از اجزای رسمی و غیررسمی و مقررات نوشته و هنجارهای نانوشته است، دستاورد سال‌های دراز برهم‌کنش آن با محیط علمی کشور و جهان و دگرگونی‌های درون و برون سیستمی است. این نظام هر از چندگاهی با کارهایی نه چندان واقع‌بینانه و همه‌جانبه‌نگر و بیشتر کوتاه‌برد و با عناصری که پاره‌ای از آنها زاییده نیاز آن نبوده‌اند، دست‌خوش کاستی‌هایی شده که پایداری رشد و پیشرفت آن را خدشه‌دار کرده است.

    از این روی، بایسته است در ابعاد گوناگون این نظام و مسائل بنیادی آن بازاندیشی و بازنگری شود و برای بهبود آن پژوهش‌هایی دامنه‌دار انجام پذیرد. این ابعاد را می‌توان در چهار پرسش بنیادین مشاهده کرد: (۱) چه کسی، (۲) درباره چه موضوعی، و (۳) چگونه پژوهش کند؛ و (۴) دستاوردهای پژوهش چگونه به کار روند؟

    با پاسخ به این چهار پرسش، محورهای کلیدی نظام پژوهش پدیدار می‌شوند. این محورها (۱) نیروی انسانی پژوهش، (۲) سیاست پژوهش، (۳) پشتیبانی پژوهش، و (۴) کاربرد پژوهش هستند. در هر یک از این چهار حوزه‌ بنیادین، پرسش‌هایی هستند که بازاندیشی و بازنگری در آنها راه‌گشای دشواری‌ها و کاستی‌های نظام پژوهش خواهد بود.

نیروی انسانی پژوهش

۱. ویژگی‌ها

۱-۱. یک پژوهشگر باید چه ویژگی‌های ذاتی‌ای داشته باشد؟

۲-۱. چگونه و چه هنگام می‌توان به این ویژگی‌ها پی برد و دارندگان آنها را بازشناخت؟

۲. بینش، دانش، و مهارت

۱-۲. بینش، دانش، و مهارت‌های بایسته برای یک پژوهشگر چیست؟

۲-۲. چگونه و در چه گام‌هایی باید این بینش، دانش، و مهارت به پژوهشگران انتقال یابند؟

۳-۲. دانش لازم را اگر نهفته باشد، چگونه می‌توان به پژوهشگران انتقال داد؟

۴-۲. پژوهشگران چگونه می‌توانند بینش، دانش، و مهارت‌های خود را در همه زندگی روزآمد سازند؟

۵-۲. پیوند میان نظام آموزش و نظام پژوهش چگونه باید باشد تا میان آنها هم‌افزایی پدید آید؟

۳. انگیزش

۱-۳. عوامل برانگیزاننده و عوامل بازدارنده برای پژوهشگران در انجام پژوهش چیست؟

۲-۳. چگونه می‌توان عوامل برانگیزاننده را تقویت و از عوامل بازدارنده پیش‌گیری کرد؟

۳-۳. چگونه می‌توان نظام انگیزشی پژوهشگران را در فرانظام پژوهش نهادینه ساخت؟

 

سیاست پژوهش

۴. جایگاه نظام پژوهش

۱-۴. جایگاه نظام پژوهش در فرانظام‌های مرتبط کشور کجاست؟

۲-۴. نقش و کارکرد کلیدی این نظام در فرانظام‌های مرتبط چیست؟

۳-۴. چگونه می‌توان این نقش را برجسته و پایدار کرد؟

۵. اولویت‌های پژوهش

۱-۵. روش‌شناسی برای الویت‌یابی پژوهش در زمینه‌های علمی گوناگون چگونه است؟

۲-۵. موضوع‌های استراتژیک برای پژوهش در کشور کدام‌اند و چگونه باید آنها را بازشناخت؟

۳-۵. چگونه می‌توان منابع را در راستای اولویت‌ها سامان داد؟

۴-۵. چگونه می‌توان الویت‌های پژوهش را رقابت‌پذیر کرد؟

۵-۵. چگونه می‌توان از دوباره‌کاری در پژوهش پیش‌گیری کرد؟

۶. ارزیابی پژوهش

۱-۶. روش‌شناسی‌های جهانی قابل استفاده در ارزیابی ابعاد گوناگون نظام پژوهش کدام‌اند؟

۲-۶. روش‌شناسی‌های بومی لازم برای ارزیابی ابعاد گوناگون نظام پژوهش چگونه‌اند؟

۳-۶. نهادهای ارزیابی باید چگونه سازمان یابند؟

۴-۶. چگونه می‌توان نتایج ارزیابی را در ابعاد دیگر نظام پژوهش به کار گرفت؟

۷. بخش‌های اقتصاد

۱-۷. سهم بخش‌های بنیادی اقتصاد در پژوهش چه میزان است؟

۲-۷. کدام حوزه‌های پژوهش رقابت‌پذیر هستند؟

۳-۷. دولت باید در چه زمینه‌هایی پژوهش را برعهده گیرد؟

۴-۷. کدام حوزه‌ها با پشتیبانی دولت و به دست بخش غیردولتی شدنی هستند؟

۵-۷. کدام حوزه‌ها بدون نیاز به پشتیبانی دولت و به دست بخش غیردولتی شدنی هستند؟

۶-۷. در کدام حوزه‌ها می‌توان سرمایه‌های خارجی را جذب کرد؟

۸. نقش جهانی

۱-۸. نظام پژوهش کشور چه نقشی را در نظام جهانی پژوهش دارد؟

۲-۸. چشم‌انداز پژوهش ملی در چارچوب پژوهش جهانی چیست؟

۳-۸. تعهدات جهانی نظام پژوهش ملی کدام‌اند؟

۴-۸. رویکرد جهانی این نظام به سوی کدام کشورهاست؟

 

پشتیبانی پژوهش

۹. اطلاعات علمی و فنی

۱-۹. نظام اطلاع‌رسانی هم‌راستا با نظام پژوهش چه ویژگی‌هایی دارد؟

۲-۹. سیاست‌های اطلاعاتی کشور چیست؟

۳-۹. حقوق مالکیت معنوی گزارش‌های پژوهشی مانند پایان‌نامه‌ها،‌ رساله‌ها، گزارش‌های دولتی، و مانند آنها چگونه است؟

۴-۹. استانداردهای ملی اطلاع‌رسانی کدام‌اند؟

۵-۹. نیازهای اطلاعاتی نظام پژوهش چیست؟

۶-۹. شبکه‌های اطلاعاتی لازم چیست و چگونه باید طراحی و اجرا شوند؟

۷-۹. مراکز اطلاعات لازم کدام‌اند؟

۸-۹. نقش کتابخانه‌های ملی، دانشگاهی، و پژوهشی در نظام پژوهش چیست؟

۹-۹. چگونه می‌توان از اشتراک منابع در نظام اطلاع‌رسانی بهره برد؟

۱۰-۹. کاربرد فناوری اطلاعات در نظام اطلاع‌رسانی چیست؟

۱۱-۹. تأمین اطلاعات باید به‌صورت متمرکز، نیمه‌متمرکز، یا غیرمتمرکز انجام شود؟

۱۲-۹. چگونه می‌توان اطلاعات تولید شده در کشور را تحلیل کرد؟

۱۰. تجهیزات، مواد، و فضا

۱-۱۰. تجهیزات، مواد، و فضای لازم برای پژوهش چیست؟

۲-۱۰. تجهیزات، مواد، و فضای لازم چگونه تأمین می‌شود؟

۳-۱۰. چگونه می‌توان بهره‌وری سرمایه‌گذاری در تجهیزات، مواد، و فضا را افزایش داد؟

۴-۱۰. چگونه می‌توان از اشتراک منابع در تجهیزات، مواد و فضا بهره برد؟

۱۱. ارتباطات علمی

۱-۱۱. کانال‌های اثربخش ارتباطات علمی در سطح ملی و جهانی کدام‌اند؟

۲-۱۱. چگونه می‌توان ارتباطات علمی را در میان پژوهشگران نهادینه ساخت؟

۳-۱۱. رتبه پژوهشگران ایرانی در ارتباطات علمی در جهان چه میزان است و چگونه می‌توان آن را افزایش داد؟

۴-۱۱. چگونه می‌توان ارتباطات علمی را سرعت بخشید؟

۵-۱۱. کاربرد فناوری اطلاعات در ارتباطات علمی چیست؟

۱۲. نهادهای پژوهش

۱-۱۲. دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها به عنوان نهادهای بنیادین پژوهش چه کارکردهایی دارند؟

۲-۱۲. هر یک از این نهادها چه برتری‌ها و چه محدودیت‌هایی در پژوهش دارند؟

۳-۱۲. نقش و رسالت بنیادی هر یک از این نهادها چیست؟

۴-۱۲. هر یک از این نهادها به کدام‌یک از نیازهای پژوهشی کشور پاسخ‌گو هستند؟

۵-۱۲. ساختار سازمانی تسهیل‌کننده پژوهش در هر یک از این نهادها چگونه است؟

۶-۱۲. مدیریت هر گونه از نهادهای پژوهش چگونه باید باشد؟

۷-۱۲. میزان بهینه تمرکز/ عدم تمرکز در نهادها و نظام پژوهش چقدر است؟

۸-۱۲. گزینش مدیران بخش پژوهش چگونه باید انجام شود؟

۹-۱۲. هم‌راستایی و هماهنگی این نهادها برای دست‌یابی به هدف‌های نظام پژوهش چگونه شکل می‌گیرد؟

۱۰-۱۲. فرهنگ سازمانی هم‌راستا با پژوهش چگونه است و چگونه می‌توان آن را ساخت؟

۱۱-۱۲. چگونه می‌توان جایگاه پژوهشگاه‌ها را ارتقا بخشید؟

۱۲-۱۲. چگونه می‌توان پژوهشگران برتر را به پژوهشگاه‌ها جذب کرد؟

۱۳-۱۲. چگونه می‌توان نهادهای پژوهش را از سیاست‌زدگی رها ساخت؟

۱۳. نظام حقوقی

۱-۱۳. قوانین و مقررات حاکم بر نظام پژوهش کشور کدام‌اند؟

۲-۱۳. قوانین و مقررات پیش‌برنده و بازدارنده پژوهش چیست؟

۳-۱۳. نظام حقوقی هم‌راستا با نظام پژوهش چه ویژگی‌هایی دارد؟

۴-۱۳. چگونه می‌توان نظام حقوقی حاکم بر پژوهش را ویراست و روزآمد نگه‌داشت؟

۱۴. اعتبارات

۱-۱۴. نسبت مناسب اعتبارات پژوهش به شاخص‌های مالی در سطح ملی و سازمانی چه میزان است؟

۲-۱۴. زمان‌بندی دست‌یابی به این نسبت مناسب چگونه است؟

۳-۱۴. چگونه می‌توان از هزینه‌کرد بهینه اعتبارات اطمینان یافت؟

۴-۱۴. چگونه می‌توان از بهره‌وری اعتبارات اطمینان یافت؟

۵-۱۴. توزیع اعتبارات پژوهش در سطح ملی چگونه باید باشد؟

۶-۱۴. منابع تأمین مالی پژوهش کدام‌اند؟

۷-۱۴. چگونه می‌توان میان منابع تأمین مالی و پژوهشگران ارتباط برقرار ساخت؟

 

کاربرد پژوهش

۱۵. هم‌راستایی

۱-۱۵. چگونه می‌توان میان پژوهش، دولت، و صنعت پیوند برقرار کرد؟

۲-۱۵. چگونه می‌توان نیازهای دولت و صنعت را به موضوع‌های پژوهش نزدیک کرد؟

۱۶. توانمندسازی

۱-۱۶. چگونه می‌توان کاربرد پژوهش را در دولت و صنعت نهادینه ساخت؟

۲-۱۶. چگونه می‌توان کارگزاران دولت و صنعت را در کاربرد دستاوردهای پژوهش توانمند ساخت؟

۳-۱۶. چگونه می‌توان زبان پژوهشگران در بخش پژوهش و کارگزاران را در دولت و صنعت نزدیک ساخت؟

۴-۱۶. بخش پژوهش چگونه می‌تواند از ظرفیت‌های فنی صنعت بهره برد؟

۱۷. آگاه‌سازی

۱-۱۷. بخش صنعت چگونه می‌تواند از دستاوردهای بخش پژوهش آگاه شود؟

۲-۱۷. چگونه می‌توان از دوباره‌کاری در پژوهش پیش‌گیری کرد؟

۱۸. تجاری‌سازی

۱-۱۸. چگونه می‌توان میان دولت، صنعت، و بخش پژوهش پیوند مالی برقرار ساخت؟

۲-۱۸. عوامل برانگیزاننده دولت و صنعت در سرمایه‌گذاری برای تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهش چیست؟

افزودن دیدگاه

You must have Javascript enabled to use this form.‎