چرا پژوهشگاه‌ها باید دانشجوی تحصیلات تکمیلی داشته باشند و چگونه؟ (۲۴ تیر ۱۳۹۶)

آموزش، پژوهش، و فناوری پیوندی ژرف با یک‌دیگر دارند. از این رو، پژوهشگاه‌ها می‌توانند با گرفتن دانشجوی تحصیلات تکمیلی در کنار دانشگاه‌ها و دیگر زیرسیستم‌های نظام علم و فناوری کشور به بهبود جایگاه این نظام و کشور یاری رسانند و با کاربرد ظرفیت‌های خود،‌ نقش‌های ویژه‌ای را در آموزش پژوهش‌محور، کارآفرینی، و نوآوری ایفا کنند.

۱. ظرفیت
۱-۱. انسانی

دانایان نیاز به یاد دادن دانش خود به دیگران دارند. این یک نیاز درونی و انسانی است که در ساختاری رسمی، می‌تواند با گرفتن دانشجو پاسخ داده شود. از سوی دیگر، یاد دادن یکی از راه‌های شناخته شده برای یادگیری بیشتر است.

۲-۱. سازمانی

پژوهشگاه‌ها در حوزه کاری خود دارای ظرفیت‌ها و امکانات آزمایشگاهی، کارگاهی، نرم‌افزاری، کتابخانه‌ای، اطلاعاتی، آموزشی، و مالی کم‌مانندی هستند که می‌توانند زیربنای تربیت دانشجویان کارآمدی باشند. افزون بر این، فضای پژوهشگاه‌ها بیشتر بر مدار پژوهش است و این فضا در کنار چابکی سازمانی آنها به دلیل نداشتن دانشجوی کارشناسی، تأثیر به‌سزایی بر کار تحصیلات تکمیلی دارد.

۳-۱. کارکردی

از آنجایی که پژوهشگاه‌ها، سازمان‌هایی مأموریت‌گرا هستند، موضوع‌های بسیاری را برای پژوهش دارند. این موضوع‌ها در محورهای گوناگون از پیوستگی ویژه‌ای برخوردار هستند و دانشجویان می‌توانند با پیوستن به این جریان‌های پژوهشی، هم به کاری که نیاز است، بپردازند و هم به پیشبرد این جریان‌ها کمک کنند. انجام پایان‌نامه‌ها و رساله‌های مسئله‌محور و تقاضامحور از سیاست‌های بالادست نظام علمی کشور است.

 

۲. نیاز کشور
۱-۲. تولید علم

هم‌اکنون شتاب تولید علم در کشور با پرسش‌هایی روبه‌روست و خواست سیاست‌گذاران بر نگه‌داشت روند این شتاب است. آمارها نشان می‌دهند، استادانی که در تحصیلات تحصیلات تکمیلی درگیر هستند، تولید علم بیشتری دارند و کاربست این ظرفیت می‌توانند در پاسخ به خواست‌های موجود در تولید علم نیز کمک کنند. افزون بر این، با بودن دانشجویان تحصیلات تکیملی و رشد تولید علم در پژوهشگاه‌ها، امتیاز و رده این‌ گونه مؤسسه‌ها افزایش خواهد یافت.

۲-۲. انتقال دانش

پژوهشگاه‌ها دانش انباشته‌ای هستند که اگر در یک ساختار بسامان و رسمی به جوانان انتقال نیابد، کارایی و اثربخشی سرمایه‌گذاری ملی کاهش می‌یابد. افزون بر این، درگیری استادان پژوهشی در کار پژوهش، می‌تواند انتقال دانش نهان (Tacit knowledge) ایشان را به دیگران بهتر سازد.

۳-۲. ظرفیت پذیرش

ظرفیت پذیرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی در کشور به اندازه نیست.از این‌رو، رشته‌های مجازی یا دوره‌های آموزش‌محور، پردیس‌ها، دوره‌های شبانه و مانند آنها در پاسخ به همین تقاضاست که کافی نبوده و از همین رو، دانشجویان به مؤسسه‌های کم‌اعتبار داخلی و خارجی روی می‌آورند. پذیرش دانشجو در پژوهشگاه‌ها می‌تواند به بخشی از این تقاضا پاسخ مناسبی ارائه کند.

 

۳. دانش و توان
۱-۳. پژوهش کاربردی

بسیاری از استادان پژوهشی پیشینه خوبی در انجام پژوهش‌های کاربردی دارند و با این توان، می‌توانند دانشجویان خوبی را تربیت کنند. این توان در تدریس بهتر برخی از درس‌های کاربردی نیز مؤثر است.

۲-۳. شبکه‌سازی

دانشجویان جریانی پیوسته در نظام علمی هستند که با گذر از تحصیلات تکمیلی به گره‌های نظام ملی نوآوری می‌پیوندند و شبکه‌های کارآمدی را پدید می‌آورند که بدون برقراری پیوند با آنها، استادان از این شبکه کنار می‌مانند. داشتن دانشجو می‌تواند هویت صنفی اعضای هیئت علمی پژوهشی را نیز فزون‌تر و روشن‌تر کند.

۳-۳. همکار پژوهش

دانشجویان می‌توانند همکاران جوان، باانگیزه، پرکار، و کم‌هزینه پژوهش‌های کاربردی در پژوهشگاه‌ها باشند و به‌عنوان نیروی پیش‌ران، بهره‌وری پژوهش را در پژوهشگاه‌ها فزونی بخشند. دانشجو به هر کجا وارد شود، شور و نشاط و جوانی را نیز با خود می‌آورد و فضای پژوهشگا‌ه‌ها هم می‌تواند از این انرژی بهره‌مند گردد.

 

۴. ماهیت
۱-۴. همراهی

آموزش، پژوهش، و فناوری در تحصیلات تکمیلی ماهیتی همراه و شانه‌ به شانه دارند که در برخی از رشته‌ها، ماهیت پژوهش و فناوری بر آموزش می‌چربد. پژوهشگا‌ه‌ها می‌توانند در این رشته‌ها به‌خوبی کار کنند.

۲-۴. میان‌رشته‌ها و رشته‌های نوپدید

پژوهشگاه‌ها با شیوه به‌کارگیری استاد و تنوع تخصص‌های آنها، می‌توانند در گسترش میان‌رشته‌ها و رشته‌های نوپدید اثربخشی داشته باشند.

۳-۴. کارآفرینی

پژوهشگاه‌ها با نزدیک بودن به بازار پژوهش، می‌توانند نقش خوبی در کارآفرینی و تجاری‌سازی ایفا کنند و پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها در پژوهشگاه‌ها می‌توانند به فناوری و بازار نزدیک باشند.

۴-۴. استادان

کار استادان پژوهشی و آموزشی همانند است و در هر دو، پژوهش و آموزش هست، ولی وزن‌هایی گوناگون دارند. بنابراین با برقراری تعادل میان این وزن‌ها می‌توان در دانشگاه و پژوهشگاه به هر دو نقش پرداخت.

۵-۴. مؤسسه‌ها

با رونق «آموزش پژوهش‌محور» و «دانشگاه کارآفرین»، تعریف و کارکرد دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ به هم نزدیک و این مؤسسه‌ها هم‌گرا شده‌اند. از این ‌رو، نمی‌توان میان آموزش و پژوهش از یک سو و پژوهش و فناوری از سوی دیگر تمایز روشنی دید و بر این پایه، برای دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها مأموریت‌هایی سوا و دور از هم اندیشید.

 

۵. تجربه
۱-۵. در وزارت عتف

پژوهشگاه‌هایی که در کشور دارای دانشجوی تحصیلات تکمیلی بوده‌اند، توانسته‌اند دستاوردهای خوبی را ارائه کنند. از سوی دیگر، هم‌اکنون بسیاری از استادان پژوهشی در دانشگاه‌ها تدریس و همچنین پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها را راهنمایی و مشاوره می‌کنند. هر چند این همکاری با دشواری‌های روزافزونی روبه‌روست ولی دستاوردهای خوبی را هم داشته که نشان از توان آنها دارد.

۲-۵. در ایران

اگر پژوهشگاه‌ها دانشجو نداشته باشند،‌ ظرفیت استادان پژوهشی برای تدریس در دانشگاه‌های کم‌اعتبار بیرون از وزارت عتف به کار گرفته می‌شود.

۳-۵. در کشورهای دیگر

بسیاری از پژوهشگاه‌های معتبر در جهان دارای دانشجوی تحصیلات تکمیلی هستند.

 

۶. مقررات
۱-۶. آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی

در آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی، آموزش چهار واحد نظری در وظایف اعضای هیئت علمی پژوهشی دیده شده است.

۲-۶. آیین‌نامه ارتقای مرتبه علمی

ترکیب امتیازهای آیین‌نامه ارتقای مرتبه علمی، نشان از توجه به پژوهش و آموزش با وزن‌های گوناگون برای استادان پژوهشی و آموزشی دارد. استادانی در پژوهشگاه‌ها در ارتقا موفق‌تر هستند که در آموزش و راهنمایی و مشاوره دانشجویان تحصیلات تکمیلی، درگیری بیشتری داشته باشند.

۳-۶. آیین‌نامه ترفیع سالانه

ترکیب امتیازهای آیین‌نامه ترفیع سالانه، نشان از توجه به پژوهش و آموزش با وزن‌های گوناگون برای اعضای هیئت علمی پژوهشی و آموزشی دارد. در ترفیع سالانه، استادانی در پژوهشگاه‌ها موفق‌تر هستند که در آموزش، راهنمایی، و مشاوره دانشجویان تحصیلات تکمیلی کار بیشتری می‌کنند.

 

۷. چگونگی
۱-۷. نسبت مناسب دانشجو به عضو هیئت علمی

شمار دانشجویان تحصیلات تکمیلی در پژوهشگاه‌ها باید چنان باشد که چابکی آنها را کاهش ندهد و ماهیت سازمانی آنها را نگه دارد. از این رو، در این‌گونه مؤسسه‌ها نسبت بیشینه دو تا پنج دانشجوی کارشناسی ارشد و یک تا دو دانشجوی دکترا به یک استاد، بر پایه ماهیت رشته‌ها پیشنهاد می‌شود.

۲-۷. سقف آموزش

سهم آموزش در پژوهشگاه‌ها باید چنان باشد که ماهیت پژوهشی استادان آنها را نگه دارد. از این رو، در این‌گونه مؤسسه‌ها تدریس بیشینه چهار واحد نظری در ساعات موظف پیشنهاد می‌شود.

۲-۷. پرهیز از درهم‌شدگی مأموریت‌های پژوهشگاه‌ها و دانشگاه‌ها

پژوهشگاه‌ها نباید از مأموریت‌های خود، دور و به دانشگاه‌هایی دیگر بدل شوند. پذیرش دانشجو نیز به امکاناتی نیاز دارد که در بسیاری از پژوهشگاه‌ها یافت نمی‌شوند. اداره آموزش، فضای آموزش، فضای فرهنگی، و امکانات رفاهی در دانشگاه‌ها بهتر و بیشتر هستند و پژوهشگاه‌ها نمی‌توانند به‌خوبی از عهده آنها برآیند و اگر هم آنها را فراهم کنند، بهره‌وری نظام آموزش عالی را کاهش می‌دهند. از این رو، بهتر است پژوهشگاه‌ها این خدمات را از دانشگاه‌ها خریداری و دانشجوی مشترک پذیرش کنند. بر این پایه، هر پژوهشگاه برای هر سال نیاز خود را برای پذیرش دانشجو (شمار، رشته، و مقطع) در چارچوب دو بند بالا، در شورای گسترش آموزش عالی تصویب می‌کند. سپس با یک دانشگاه دارای آن مقطع و رشته، قرارداد خرید خدمات می‌بندد. سازمان سنجش آموزش کشور نیز کار پذیرش دانشجویان را افزون بر ظرفیت دانشگاه انجام می‌دهد. این دانشجویان با نام و به‌عنوان دانشجوی مشترکِ پژوهشگاه و دانشگاه پذیرفته می‌شود و همه کارهای آموزشی و اداری و رفاهی آنان در دانشگاه به‌انجام می‌رسند. این دانشجویان برای انجام پایان‌نامه/ رساله به پژوهشگاه می‌آیند و و با راهنمایی اعضای هیئت علمی آن و در موضوع‌های نیاز پژوهشگاه کار می‌کنند. در این زمان هم، کارهای اداری و رفاهی دانشجو در دانشگاه انجام می‌شود. در پایان نیز، مدرک تحصیلی دانشجو را دانشگاه به‌عنوان دانشجوی مشترک پژوهشگاه و دانشگاه صادر می‌کند.

 

 

افزودن دیدگاه

You must have Javascript enabled to use this form.‎